- Fikir Turu - https://fikirturu.com -

Kendiniz hakkında bir şeyler duymak ister misiniz?

Kişilik konu olduğu zaman en sık duyduğum soru “Kişilik değişir mi?” sorusudur. Bu soru çok yerindedir çünkü kişiliği hayat boyu oldukça sabit kalan özellikler bütünü olarak tanımlıyoruz ve kişinin belirli bir durumda bir davranışı gösterme olasılığı olduğunu söylüyoruz. Hiç şüphesiz kişiliğimizin temelini oluşturan genetik özellikler değişmiyor ancak davranışımızı değiştiren bazı durumlar var.

Bunlardan biri zaman. On yıllar içinde kişilik özelliklerinin bazıları değişiyor, örneğin tedbirlilik yaşla artıyor. Bir başka değişim nedeni büyük travmalar. Bu tür yaşantılar hayat ve davranış değişikliğine yol açabiliyor. Bir diğer değişim aracı iyi bir psikoterapi. Böyle bir süreçten geçmenin insanların hayatlarında dönüşüme neden olduğunu biliyoruz.

Ancak insan davranışlarındaki değişim konusunda en önemli olanı ve bir bakıma en kolay gibi gözükeni geri bildirimdir. Çünkü geri bildirim gündelik hayatın içinde yer alabilir ve kişiliğin uzantısı olan davranışları değiştirmek konusunda anahtar rol oynayabilir. Bunun için adil ve doğru olmasa da yanlış yerde, zamanda ve biçimde verilse de, duygu durumunuz uygun olmasa da geri bildirimden yararlanmak hem daha iyi insan olmak hem de meslekte ilerlemek için yaşamsal bir önem taşıyan beceridir. Bu beceri kişi isterse bütün beceriler gibi öğrenilebilir ve kişi kendisini geliştirebilir.

Deneyim gerçekten de o kadar önemli mi?

Zamanımın önemli bir bölümü yöneticilerle yaptığım çalışmalarla geçiyor. Onlara şu soruyu soruyorum: “Genç bir çalışan sizinle neden çalışsın? Onlara ne kazandırırsınız?” Verilen cevapların neredeyse tümünde “deneyim ve bilgi” kavramları geçiyor. Oysa geçen yüz yıldan getirilen deneyimlerin önemli bir bölümü bugün geçerliliğini yitirmiş ve hatta zarar verici nitelik taşıyor. Deneyim öngörüde bulunulacak durumun, bu deneyimin kazanıldığı algoritmaya uygun olması durumunda geçerlidir. Oysa günümüzde birçok durumda algoritma değişmiş durumda.

Bazen yıllarca yapılan yanlışların tekrarı değerli bir deneyim sayılabilir. Bu nedenle “Benim bu işte kaç yıllık tecrübem var” diye konuşanlardan uzak durulması ve emekli edilmeleri gerektiğine inanıyorum.

Deneyim, önemli ölçüde sezgileri öne çıkartır ancak sezgiler ileri derecede yanıltıcı olabilir. Yıllarca tekrarlanan davranışlara deneyim denir. Bazen yıllarca yapılan yanlışların tekrarı değerli bir deneyim sayılabilir. Bu nedenle “Benim bu işte kaç yıllık tecrübem var” diye konuşanlardan uzak durulması ve emekli edilmeleri gerektiğine inanıyorum.

Dünyada rekabete açık olmayan iki konu yaş ve deneyimdir çünkü ne genç ne yaşlı olmak ne deneyimli ne de deneyimsiz olmak kendi başına avantaj veya dezavantaj değildir. Önemli olan, yaşın veya deneyimin nasıl kullanıldığıdır. Bu konuda ölçü deneyimin nasıl kullanıldığıdır. Deneyim yeni yol ve yöntemler denemek için kullanılıyorsa değerli, yenilikler önünde engel oluşturuyorsa zararlıdır.

Geri bildirim şampiyonların kahvaltısıdır

İnsanı geliştiren deneyim değil, geri bildirimdir. Geri bildirimin önemini kimse yadsımaz. Geri bildirim performansı artırır, yetenekleri geliştirir, yöneticinin çalışandan beklediklerini öncelik sırasına koyar, kişinin çevresiyle kurduğu ilişkilerde etkinliğini artırır, kurum içinde yükselmesine yardımcı olur. Bütün bu sıralanan yararlarına rağmen, düzenli performans değerlendirme sistemine sahip olan kurumlarda bile geri bildirim sürecinden beklenen yarar sağlanamaz.

Geri bildirim yüzleşmeyi gerektirir ve Türk kültürü için bunun kolay olmadığı herkesin malumudur. Kültürel özellikleri arasında “doğrudan ve açık olmak” sayılan ABD ve Almanya dahil, Batı kültüründe de performans değerlendirmeleri, iş hayatında yöneticilerin en sevmedikleri iştir. Birçok şirket yöneticilerine daha iyi geri bildirim vermeleri konusunda eğitim verir ve bu konuda zaman, enerji ve maddi değer olarak hatırı sayılır bir kaynak ayırır ve yöneticilerin iletişim becerilerini geliştirmeye çalışır.

Geri bildirim konusundaki zorluk, kişinin öğrenmek-gelişmek ve olduğu gibi kabul edilmek isteklerinin birbiriyle çelişmesidir. Geri bildirim almak, üç nedenle kişiyi zorlar: Geri bildirimin içeriği, veren kişi ve benlik algısı

Geri bildirim konusundaki zorluk, kişinin öğrenmek-gelişmek ve olduğu gibi kabul edilmek isteklerinin birbiriyle çelişmesidir. Geri bildirim almak, üç nedenle kişiyi zorlar: Geri bildirimin içeriği, veren kişi ve benlik algısı.

Bu sorunların üstesinden gelmek için, kişi içinde oluşan tepkiyi kontrol ederek, enerjisini verilen geri bildirimden içindeki doğruluk payına ve bundan nasıl yararlanacağına odaklaması gerekir. Geri bildirim sırasında tepkili davranmak, yararlı olabilecek bir ilişkiyi çatışmaya ve hatta karşı saldırıya dönüştürebilir.

Bir geri bildirim sürecinden yararlanmak için gerekli olan adımlar şunlardır:

Dinler gibi gözüküp, anlamak yerine karşı cevabı mı hazırlıyorsunuz? Daha sonra tepkinizi gereksiz veya aşırı bulduğunuz oluyor mu? Yatıştıktan sonra geri bildirime tümüyle katılmasanız bile daha farklı yapabileceğiniz noktalar bulduğunuz oluyor mu? Yoksa yaşanan olumsuz duyguları bastırıp, üzerinde hiç düşünmemeyi ve unutmayı mı tercih ediyorsunuz?

Geri bildirimden ders çıkartmak, kişinin gelişimindeki en önemli boyuttur. Duygusal tepkilere saplanıp kalmamak, kırılgan bir egoya sahip olmamak bu konunun temelidir.

Sadece övülmek isteğini karşılamayı amaçlamayan somut ve performansa doğrudan etki edecek geri bildirim almak önemlidir. Böyle bir talepte bulunmak sizin, gelişmek için istekli ve egosu kırılgan olmayan bir kişi olduğunuz izlenimi verir.

Geri bildirimden ders çıkartmak, kişinin gelişimindeki en önemli boyuttur. Duygusal tepkilere saplanıp kalmamak, kırılgan bir egoya sahip olmamak bu konunun temelidir. Uygun tarzda üst, eşitler ve astlardan geri bildirim almak ve öneri istemek, hem kişinin yarattığı izlenim hem de gelişimini sağlamak açısından değerlidir.

Geri bildirim veren insanların yeterlilikleri, tarz ve tavırları onların sorunudur. Buna çok takılmamak ve geri bildirimin nasıl verildiği ile değil de içeriği ile ilgilenmek önemlidir çünkü her birey kendi gelişiminden sorumludur.

Son söz olarak şunu ekleyebilirim: İnsana en iyi geri bildirimi (henüz ümidini kesmemişse) eşi veya hayat arkadaşı verir. Çünkü hayat arkadaşınız sizi sosyal kabuğunuzdan bağımsız olarak bilen ve özünüze vakıf tek kişidir.

Twitter: @acarbaltas [1]

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fikir Turu’nun editöryel politikasını yansıtmayabilir.

Bu yazı ilk kez 24 Aralık 2019’da yayımlanmıştır.