Paris 2024 Olimpiyat Oyunları tartışmalarla birlikte başladı. Oyunlarda Rusya, Ukrayna işgali nedeniyle yer alamadı. Ama Gazze’de soykırıma varan katliamlarını sürdüren İsrail oyunlarda… Olimpiyat Oyunları, gerçekten barışın ve siyasi tarafsızlığın yanında mı? Sporu siyasete karıştıran ülkeler ve spor insanları cezalandırılırken objektif davranılıyor mu? Üç Fransız bilim insanının The Conversation için kaleme aldığı bir makalenin yanı sıra Politico editörü Ali Walker’ın yazısı bu soruya ‘hayır’ yanıtını veriyor.
Yazılardan öne çıkan bölümleri aktarıyoruz…
“20. yüzyılın başlarında, modern Olimpiyat Oyunlarının babası Pierre de Coubertin, yarışmanın “siyasi müdahaleden uzak” olması gerektiğini yazmıştı. Yine de şampiyonların dünya meselelerinden kaçması çoğu zaman zor oluyor. Örneğin Cezayirli judocu Fethi Nourine, “Filistin davasına verdiği destek” gerekçesiyle İsrailli meslektaşıyla karşılaşmamak için Temmuz 2021’de Tokyo Olimpiyatlarından çekildi. Uluslararası Judo Federasyonu iki aya kalmadan kendisi ve antrenörüne 10 yıl uzaklaştırma cezası verdi.
Federasyon, diğer uzaklaştırma cezalarında olduğu gibi, kararını Olimpiyat Tüzüğü’nün tartışmalı kuralı 50.2’ye dayandırmıştı: “Olimpiyat sahalarında, mekanlarında veya diğer alanlarda hiçbir tür gösteriye veya siyasi, dini veya ırksal propagandaya izin verilmez.”
Olimpiyat dünyasını bölen bir mesele
Sadece bu cümle bile tüzüğün Temmuz 2020’de yayınlanmasından bu yana Olimpiyat dünyasını keskin bir şekilde bölmeyi başardı.
Haziran 2020’de yayınlanan Uluslararası Olimpiyat Komitesi Sporcular Komisyonu’nun (IOC AC) bir anketi, katılan 3 bin 700 sporcunun yüzde 70’inin oyun alanında ve resmi törenlerde, yüzde 67’sinin ise podyumda görüşlerini ifade etmenin uygunsuz olduğunu düşünerek kuralı desteklediğini ortaya koydu.
Bununla birlikte, Şubat 2021 tarihli farklı bir anket, pasajın “açık bir şekilde anlaşılmadığını” vurgulamıştır. Örneğin “Gösteri” terimi katılımcıların yüzde 38’i için tamamen açık değildi.
Bu durum, görüşülen sporcuların kural hakkında karar vermek için ihtiyaç duydukları tüm bilgilere sahip olup olmadıkları sorusunu gündeme getiriyor. Her halükârda IOC, Sporcular Komisyonu’nun tavsiyelerine uyarak kuralı gevşetmeye karar verirken, Olimpiyat Oyunları boyunca seremonilerden podyumlara ve marşlara kadar uzanan süreçte sporcuların ifadelerini kısıtlamaya devam etti.
Olimpiyat tarihine geçen protestolar
Son zamanlarda ABD’de düzenlenen birçok müsabakada sporcular, Colin Kaepernick örneğini izleyerek, Black Lives Matter hareketini desteklemek amacıyla milli marş sırasında yumruklarını kaldırmış ya da diz çökmüşlerdir.
Bu direniş eylemleri, 1968 Olimpiyatlarında John Carlos ve Tommie Smith’in Siyah Güç hareketini desteklemek üzere podyumda kaldırdıkları siyah eldivenli yumrukları hatırlatıyor.
İki atlet Olimpiyat Köyü’nden kovulmuş ve Olimpiyat Oyunlarından ömür boyu men edilmiş olsa da, o görüntü artık Olimpiyat tarihinin bir parçasıdır.
Olimpizm: İdeolojik bir hareket mi?
Bu eylemler Olimpiyatların siyasi tarafsızlık ilkesiyle bağdaşmıyor mu? Mesela Pierre de Coubertin tarafından kurulduğundan bu yana “Olimpik hareketin spor aracılığıyla daha iyi bir dünya vizyonunu” aktararak propaganda yapıp yapmadığını sorabiliriz. Bu, kelimenin olumsuz bir çağrışımı olduğu anlamına gelmiyor, daha ziyade birleştirici bir ideale, “büyük Olimpiyat fikrine” atıfta bulunuyor. Hatta bu kelime Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin Haziran 1933 tarihli bülteninde açıkça kullanılmıştır:
“Olimpiyat Oyunlarının yenilenmesiyle birlikte, hepimiz insanların spor alanında barışçıl bir şekilde buluşmasının ulusları öylesine bir araya getireceğine ve Olimpiyat Oyunlarının modern haliyle dünya barışı fikri için güçlü bir propaganda unsuru haline geleceğini kesinlikle inandık.”
Bu bağlamda, IOC Başkanı Thomas Bach’ın 23 Temmuz 2021 tarihinde Olimpiyat Oyunlarının açılış töreninde yaptığı konuşma “siyasi ideoloji” olarak değerlendirilemez mi? Şöyle demişti Bach: “ “Dayanışma sadece saygı veya ayrımcılık yapmamaktan çok daha fazlasını ifade eder. Dayanışma birbirimize yardım etmek, birbirimizle paylaşmak ve birbirimizi önemsemektir.”
Bach’ın konuşmasında “birlikte” terimi 10 kez tekrarlanırken, “birleşik” sıfatı 6 kez geçiyordu. Thomas Bach, “gerçek bir topluluk”, “Olimpiyat topluluğu” oluşturmak üzere ayrı ayrı ele alınan bireylerin üzerine çıkmamızı sağlayan bu birliğin gücünü vurguluyordu.
Pierre de Coubertin tarafından tasarlandığı şekliyle Olimpik hareket, 1958 Olimpik Antlaşmasında belirtildiği gibi, “Olimpik hareketin amacı, gençlerde amatör sporun temelini oluşturan fiziksel çabayı ve ahlaki nitelikleri yüceltmek ve ayrıca tüm dünya sporcularını dört yılda bir kardeşçe bir yarışmaya davet ederek, halklar arasında sevgi ve barışın korunmasına katkıda bulunmak” için vardır.
Thomas Bach’ın konuşmasında vurguladığı gibi dayanışma aynı zamanda dünyada barışın da garantörüdür. IOC ve Birleşmiş Milletler arasındaki yakın ortaklık, Oyunlar tarihinde ikinci kez Olimpik Mülteci Takımını bir araya getirdi. Bu takım, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiseri Filippo Grandi’nin Haziran 2021’de söylediği gibi, “dünyaya ilham veren istisnai bir grup birey” olan 29 siyasi mülteci sporcuyu kapsıyor.
Thomas Bach, 2016 yılında Rio de Janeiro’da mülteci takımı ilk kurulduğunda, “Bu mültecilerin evi yok, takımı yok, bayrağı yok, milli marşı yok. Onlara Olimpiyat Köyü’nde dünyanın dört bir yanından gelen sporcularla birlikte bir yuva sunacağız ” demişti.
Dolayısıyla, Olimpiyat Oyunları “apolitik” olmaktan uzak, IOC’nin Tüzüklerine ve resmi metinlerine de yansıyan güçlü bir ideoloji taşımaktadır.
Peki, Olimpiyat ruhunu daha iyi yansıtmak için Kural 50.2 Olimpiyat Tüzüğünden ne zaman kalkacak? Belki de 2024 Paris Olimpiyatları bu sorunun cevabını verecektir.
Asterix yanıtı vermişti
Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) Paris’te başlayan Yaz Oyunları öncesinde, ülkelerinin Ukrayna’nın işgaline katılmalarına rağmen Rusya ve Belarus’tan sporcuların yarışabileceğini açıklarken bu ilkeye atıfta bulundu. IOC’nin Gazze’deki savaş nedeniyle İsrail’in Oyunlara katılmasını engelleme çağrılarını görmezden gelme kararının arkasında da bu karar yatıyor.
Ancak gerçek şu ki Olimpiyatlar politiktir, her zaman politik olmuştur ve her zaman da politik olacaktır. Adolf Hitler’e, Vladimir Putin’e ya da Galyalı Asterix’e sormanız yeterli.
Modern Oyunlar (ilk kez Yunanistan’da, ülkenin Osmanlı İmparatorluğu’ndan bağımsızlığını ilan etmesinin yıldönümünde düzenlenmesi tesadüf değildir) en asil siyasi ilke, yani uluslararası iyi niyetin teşvik edilmesi üzerine kurulmuş olabilir. Ancak kısa sürede milliyetçilik, propaganda, hile ve hatta terörizm ve cinayetle dolup taştı.
Olimpiyatların bu karanlık yüzü, Fransız karikatüristler René Goscinny ve Albert Uderzo’nun 1968 tarihli ikonik çizgi romanı “Asterix Olimpiyat Oyunlarında”nın konusuydu.
Kitapta minik Asteriks, kuşatma altındaki Galya köyünden Yunanistan’a giderek kaslı Spartalılar ve iri yarı Romalılara karşı yarışır.
Yunanlılar tarafından iyice hırpalanan ve aşağılanan Romalılar, daha sonra Asteriks tarafından kandırılarak Olimpiyat’ın son yarışı öncesinde köylerinin sihirli iksirini (o günün performans artırıcı ilacı) yutmaları sağlanır.
Romalı bir yüzbaşının çizgi romanda bilgece gözlemlediği gibi, “Eğer terfi edeceksek, Julius Caesar’ın memnun olması gerekir ve eğer Julius Caesar memnun olacaksa, yarışı ve zafer avucunu kazanmanız gerekir.” Romalılar hile yaptıkları için yakalanır ve Asteriks varsayılan olarak kazanan ilan edilir.
Asteriks Olimpiyatlarda, birbiri ardına gelen diktatörlerin popülist duyguları kamçılamak için Oyunları kullandığı gerçek dünyadan esinlenmişti.
Nazi lideri Adolf Hitler, 1936 yılında Berlin’de düzenlenen Olimpiyatları kendi ırk üstünlüğü teorilerini kutlamak için kullanmaya çalışmış, ancak siyahi Amerikalı hız tutkunu Jesse Owens’ın dört altın madalya kazanmasıyla bu hayali suya düşmüştü.
1972 Oyunları, Münih Olimpiyat Köyü’nde 11 İsrailliyi ve bir Batı Alman polis memurunu öldüren şiddetli bir rehin alma eylemi düzenleyen Filistinli Kara Eylül terör grubunun hedefi oldu. Soğuk Savaş dönemi boykotları daha sonra Moskova ve Los Angeles’ta düzenlenen 1980 ve 1984 Oyunlarına da damgasını vurmuş, ABD ve SSCB sporcularını karşılıklı olarak olimpiyatlara göndermemişti. Yakın geçmişte Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping Olimpiyatları uluslarını ve kendilerini meşrulaştırmak ve yüceltmek için kullandılar.
Ancak kimse oyunları Putin kadar siyasi avantaj olarak kullanmadı. Çin’deki 2008 Olimpiyatlarının ardından komşu Gürcistan’ın bir bölümünü işgal eden Rus lider, altı yıl sonra bunu tekrarladı.
Kremlin önce 2014 Soçi Kış Olimpiyatları’nda Rusya’nın madalya tablosunun zirvesinde yer almasını sağlamak için bir doping komplosu düzenledi, ardından Kırım yarımadasına “küçük yeşil adamlar” göndererek bu milliyetçilik gösterisini takip etti ve Ukrayna’da on yıl süren acımasız cinayet ve çatışmaları başlattı.
Peki Paris’te ne olacak? 2024 Olimpiyatları, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un geçen ay erken seçim çağrısı yapmasının ardından Fransa’da yaşanan siyasi çalkantıların gölgesinde kaldı bile. Oyunlara damgasını vurabilecek diğer siyasi konular arasında Ukrayna’daki savaş, İsrail-Filistin çatışması ve Çin’in ABD tarafından hile yaptığı iddiaları yer alıyor.”
Bu yazı ilk kez 2 Ağustos 2024’te yayımlanmıştır.
![](https://fikirturu.com/storage/2019/03/fikirturulogo_312x312.jpg)
https://theconversation.com/are-the-olympic-games-politically-neutral-235369