Küresel ısınma, kızıl elmaya dönen 1,5 derece hedefi ve günler sürecek tartışmaların yapılacağı COP31 bu sene Antalya’da toplanıyor. 9-20 Kasım tarihleri arasında toplanacak olan COP31’in ev sahibi ve başkanı Türkiye, müzakereleri yürütecek ülke ise Avustralya.
COP31 Türkiye’de yapılacağı için tüm ülke, özel sektör, üniversiteler ve devlet kurumlarıyla seferber olmuş durumda. Her yıl COP öncesinde olduğu gibi beklentiler büyük, ayrıca organizasyona ev sahipliği yapıldığı için duygusal olarak da adanmışlık içinde her kademeden insan COP’u konuşuyor.
İklim değişikliği neden artık gündemde ilk sıralarda?
Birkaç yıl önce iklim krizi veya iklim değişikliği dendiği zaman çoğumuz uzak coğrafyalarda gerçekleşen hava olaylarından bahsedildiğini düşünürdük. Ancak son yıllarda ülkece yaşadığımız pek çok yangın, sel, kuraklık, don, dolu gibi felaketlerden sonra artık aşırı hava olaylarının her an hayatımızı ne kadar etkileyeceğini anlamış durumdayız.
Önceleri öncelikle tarım sektörünü etkileyen aşırı sıcaklar artık inşaattan eğitime, sağlıktan sanayiye kadar neredeyse tüm sektörleri ciddi biçimde etkiliyor. Aşırı sıcaklıklar Avrupa ve Türkiye gibi ılıman iklimleri olan ülkelerde bile yaz aylarında bazı günlerin tehdit edici şekilde zor geçmesine neden oluyor.
İklim değişikliği, artık geleceğe ertelenebilecek soyut bir çevre meselesi değil, bugünün ekonomisini, sağlığını ve toplumsal düzenini doğrudan sarsan çok boyutlu bir kriz olarak karşımıza çıkıyor. Sıcak hava dalgaları ve bununla gelen hastalıklar başta yaşlılar ve çocuklar olmak üzere kırılgan kesimlerin sağlığını tehdit ediyor.
İşgücü verimliliğindeki düşüş ve afetlerin yarattığı tahribat küresel ekonomiye her yıl trilyonlarca dolarlık bir yük bindiriyor. Örneğin, 2024’te aşırı sıcaklar 639 milyar saatlik işgücü kaybına ve küresel GSYH’nin yaklaşık %1’ine denk gelen 1,09 trilyon dolarlık gelir kaybına neden oldu. 65 yaş üstü nüfusta sıcakla bağlantılı ölümlerin maliyeti 261 milyar dolar olarak tahmin ediliyor.
Kuraklık ve düzensiz yağışlar tarımsal üretimi zayıflatarak gıda güvenliğini tehdit ediyor, azalan su kaynakları ise Türkiye gibi su stresi yaşayan ülkeleri giderek daha zor bir tabloyla karşı karşıya bırakıyor. Sıklığı ve şiddeti artan sel, yangın ve fırtınalar can ve mal kayıplarına neden olurken, yaşanamaz hale gelen bölgelerden kaynaklanan göç dalgaları toplumsal ve siyasal istikrarı bozabiliyor. En acı yön ise bu etkilerin bedelini en kırılgan ülkeler ve kesimler ödüyor.
Tüm bu nedenlerle iklim değişikliği, artık lüks bir çevre politikası değil, dünyamızın ortak geleceğinin çığ gibi her geçen gün büyüyen bir sorunu.
COP çare olabilecek mi?
COP mekanizmasında kararlar uzlaşı ile alınıyor ve her ülke kendi hedefini kendisi belirliyor. 2026 yılında 124 taraf (COP dilinde ülkelere taraflar diyoruz, COP da zaten taraflar konferansı demek) yeni hedeflerini açıkladı. Ancak açıklanan hedefler doğrultusunda yapılan tahminlere baktığımızda bu hedefler ana hedefe ulaşmak için çok yetersiz görünüyor. Buna rağmen bırakamayacağımız bir noktadayız, çünkü iklim ve çevre açısından ne yaparsak kâr.
Genelde COP öncesinde beklentiler çok büyük olur, sonrasında ise hayal kırıklıkları tek tek sıralanır. İşin tuhaf yanı da fosil yakıt lobileri de COP’larda bir çevreci edasıyla boy gösterir. Günlerce süren konuşmalar, müzakereler ve koşturmacaların sonunda ‘So what?’ ya da ne oldu yani, dediğimiz çok olur.
Ancak buna rağmen COP’lar çok değerli. Çünkü iklim krizinin baş müsebbipleri ile sonuçlardan en çok etkilenenlerin bir arada olabildiği tek platform COP. İki haftada her şey olup bitiyor gibi görünse de öyle değil. Taraflar önceki sene aldıkları ev ödevlerinin sonucunu sunuyor ve bir sonraki seneye kadar alacakları aksiyonları kararlaştırıyor, sözlerini veriyor. İklim değişikliği konusunu gündemde tutmak, herkesin kendi kabınca kararlar almasını sağlamak ve bunları dünyaya duyurmak açısından COP’lar önemli.
Tabii ki tek başına COP mekanizması iklim krizine çare olamaz, ancak herkesin aksiyon almasını sağlayan ve bu uzun soluklu bir yolculuğu yönetmemizi kolaylaştıran –şimdilik- en kullanışlı mekanizma.
COP31 gündeminde neler var?
Antalya’da yapılacak COP31’in gündemi iki ana eksen üzerinde şekilleniyor. Müzakere tarafında uyum, emisyon azaltımı, Uyum Fonu ve iklim finansmanı öne çıkıyor.
Uygulama tarafında ise Türkiye’nin COP31 Başkanlığı, kapsamlı bir Eylem Ajandası ortaya koydu. Bu ajanda sıfır atık ve döngüsel ekonomiden okyanus ve denizlere, gıda güvenliğinden dirençli şehirlere, yeşil sanayileşme ve temiz enerji dönüşümünden dirençli sağlık sistemlerine kadar geniş bir alanı kapsıyor. Finansman, teknoloji ve kapasite geliştirme ise tüm bu başlıkların ortak kolaylaştırıcıları olarak tanımlanıyor.
Ajandanın en iddialı hedeflerinden biri elektrifikasyon. Başkanlık, elektriğin küresel nihai enerji talebindeki payının bugünkü yüzde 20 civarındaki düzeyden 2035’te yüzde 35’e çıkarılmasını öneriyor. Bunun yanı sıra binalarda enerji kullanım yoğunluğunun en az yüzde 25 azaltılması ve üretimde geri dönüştürülmüş malzeme oranının en az yüzde 15’e yükseltilmesi hedefleniyor. Okyanuslar ve denizler de ayrı bir öncelik olarak öne çıkıyor. Mavi karbon, deniz ekosistemlerinin korunması ve iklim direnci bu başlığın temel konularını oluşturuyor.
Gündemin belki de en yenilikçi unsuru “İklim Uygulama Köprüsü” (Climate Implementation Bridge). Bu mekanizma ülkelerin ulusal katkı beyanlarını (NDC) yatırım yapılabilir proje portföylerine dönüştürmeyi ve mevcut finansman kaynaklarıyla özel sermayeyi bu projelere yönlendirmeyi amaçlıyor. Bu yaklaşımla COP31’de müzakere masasının yanında bir de yatırım masası kurulacak. Bu kısım çok önemli. Çünkü herkesin bolca konuştuğu ve iklim krizinin vahametini anlattığı aşamadan artık uygulamaya geçmek gerekiyor. Çevre dostu üretim ise çok büyük bir maliyet demek. Her ne kadar herkes çevreye duyarlı yöntemleri benimsese de parası olmayınca aksiyon alamıyor. İşte bu açıdan artık dünyanın konuşmaktan aksiyona geçmesi gerekiyor ve bunun için yatırım ve finansman masaları tam bir anahtar.
En önemli sorunlar neler?
Antalya’ya öncesi Bonn’da yapılan toplantıda Küresel Uyum Hedefi ve Uyum Fonu konularındaki görüş ayrılıkları maalesef giderilemedi. Ülkelerin açıkladığı yeni ulusal katkı beyanları ise 1,5°C hedefinin çok gerisinde kalıyor. COP28’de kabul edilen fosil yakıtlardan uzaklaşma ilkesi de henüz bir takvime bağlanmadı. Fosil yakıt üreticisi ülkelerle daha iddialı bir geçiş isteyen ülkelerin öncelikleri farklı, bu da uzlaşmayı imkânsızlaştırıyor.
İklim ve çevre politikalarının uygulamaya geçmesi için finansmana ihtiyaç var. COP29’da belirlenen yıllık 300 milyar dolar ve 1,3 trilyon dolar hedeflerine rağmen, kaynakların hangi koşullarla sağlanacağı ve ihtiyaç sahibi ülkelerin bunlara nasıl erişeceği hâlâ belirsizliğini koruyor. Kayıp ve Zarar Fonu’na taahhüt edilen kaynaklar ihtiyacın çok altında. ABD’nin Paris Anlaşması’ndan çekilmesi, savaşlar ve enerji güvenliği kaygıları, çok taraflı iş birliğini zorlaştırıyor.
Bir yandan da iklim politikaları, AB’nin uygulamaya koyduğu Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ile artık bir ticaret ve rekabet aracına dönüşüyor. SKDM, alüminyum, çimento, elektrik, gübre, demir-çelik ve hidrojen sektörlerinde Avrupa Birliği’ne ithal edilen ürünlerin üretiminde ortaya çıkan karbon emisyonlarına karşılık karbon maliyeti ödenmesini öngörüyor. Türkiye açısından bu mekanizmaya uyumda iki önemli zayıflık bulunuyor: Sanayinin karbon salımını fiyatlandırmayı amaçlayan Emisyon Ticaret Sistemi’nin (ETS) henüz kuruluş aşamasında olması ve ekonomide elektriğin enerji tüketimi içindeki payının (elektrifikasyon oranının) düşük kalması. Bu iki unsur, Türkiye’nin AB pazarındaki rekabet gücünü olumsuz etkileyebilecek başlıca kırılganlıklar.
Tüm bu başlıklar sonunda aynı noktada kesişiyor: hedefler açıklandı, asıl mesele bunların nasıl finanse edilip uygulanacağı. Yani asıl mevzu artık günlerce ve haftalarca konuşmaktan ziyade nasıl uygulamaya geçileceği olmalı. İyi niyetlerin pratikte karşılığının olması içinse iradeden sonra en gerekli şey para. Türkiye’nin COP31 liderliğinde kurulan yatırım masalarına bu bakımdan çok iş düşüyor. Yeşil dönüşümün tam da hayata geçeceği şu zamanlarda COP31’in Türkiye’de düzenlenmesi çok büyük bir şans. Bu nedenle yapıcı diyalog ve çözüm odaklı Türk iş insanlarının, politikacıların ve akademisyenlerin dört bir cepheden COP31’i sahiplenmesi ümitleri artırıyor.
Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fikir Turu’nun editöryel politikasını yansıtmayabilir.
Bu yazı ilk kez 9 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.
