Türkiye’nin Libya hamlesi: Büyük kazanım, beş kritik risk

Türkiye, Libya politikasındaki önemli bir eşiği nasıl aştı? Bu eşiğin aşılmasında hangi faktörler rol oynadı? Libya’daki tüm tarafların Türkiye ile deniz yetki alanları anlaşmasını onaylamasının anlamı ne? Türkiye’nin önündeki beş risk neler? Nebahat Tanrıverdi Yaşar yazdı.

20 Ekim 2026’da Libya’nın doğusundaki Temsilciler Meclisi, Bingazi’deki oturumunda Türkiye ile Trablus hükümeti arasında 2019’da imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması mutabakat muhtırasını oybirliğiyle onayladı. Aynı oturumda, 2020’de muhtırayı reddeden ve Türkiye’yle siyasi ilişkileri kesen kendi kararlarını da geri çekti. AB, Mısır, Yunanistan ve İsrail ise sert tepki gösterdi.

Bu, Ankara’nın 2019–2020 iç savaşına müdahil olduğu günden bu yana Libya politikasında karşılaştığı en önemli eşiklerden biri. Çünkü soru artık “Trablus’u kim kontrol edecek?” sorusu değil; “Savaşta kazanılan nüfuz, ne ölçüde barış düzeninde nasıl kalıcı hale getirilecek?” sorusu. Bu yazıda önce Ankara’nın pozisyonunun nasıl değiştiğini, ardından bu değişimi mümkün kılan Libya içi, ABD ve BM dinamiklerini, en sonda da Türkiye için fırsatları ve riskleri ele alacağım.

Siyah-beyazdan gri tonlara: Ankara’nın Libya politikası nasıl evrildi?

2019’un sonunda Ankara’nın pozisyonu oldukça netti. Halife Hafter’in Libya Ulusal Ordusu (LUO) Trablus’u kuşatmıştı ve Türkiye ise abluka altındaki Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin (UMH) yanında yer aldı. Aynı dönemde Ankara, Doğu Akdeniz’de kendisini dışarıda bırakan bir blokla karşı karşıyaydı: Ocak 2019’da Kahire’de kurulan Doğu Akdeniz Gaz Forumu, Mısır, Yunanistan, Güney Kıbrıs, İsrail ve İtalya’nın da aralarında bulunduğu ülkeleri Akdeniz’in iki yakasından bir araya getiriyordu. Türkiye, bu denklemi kırmak için güvenlik işbirliği karşılığında Trablus’a deniz yetki alanı anlaşması önerdi.

27 Kasım 2019’da İstanbul’da Erdoğan ile dönemin UMH Başkanı Fayiz es-Serrac biri güvenlik ve askerî işbirliği, diğeri deniz yetki alanlarına dair olmak üzere iki mutabakat muhtırası imzaladı. AB başta olmak üzere bölgedeki birçok aktör muhtırayı kınadı ve tanımadığını açıkladı. İtirazların iki dayanağı vardı: BM Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) ve Libya’nın bölünmüşlüğü yüzünden muhtıranın ülkenin doğusundaki otoritelerce tanınmamış ve onaylanmamış olması. Ankara’nın gözünde Temsilciler Meclisi’nin son kararının büyük bir diplomatik kazanım sayılmasının nedeni de bu ikinci dayanağı ortadan kaldırması.

Aradan geçen yaklaşık altı yılda Ankara, doğu Libya’ya sessiz bir açılım yaptı. Önce iş insanları gitti, yatırımlar döndü; sonra Türk Hava Yolları (THY) doğuya uçmaya başladı; 2023’teki Derne selinde Türk yardımları doğudaki yönetimle koordineli biçimde ulaştı. 2025’te Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın’ın Bingazi’de Halife ve Saddam Hafter’le görüşmesiyle kanal siyasi düzeye taşındı. 2026’da ise temaslar güvenlik ve askerî alana doğru hızla genişledi.

Ankara özellikle bir süredir, Libya’daki doğudaki Hafter güçleri ile batıdaki Trablus hükümetine bağlı kuvvetler olmak üzere iki askeri kanadı “tek ordu” çatısı altında birleştirmeye çalışıyor. Nisan ve mayıs aylarında düzenlenen Flintlock ve EFES-2026 tatbikatlarında doğu ve batı Libyalı askerler yıllar sonra birlikte yer aldı. Bu dönemde gerçekleşen iki tatbikatın mesajı da aynıydı: “Tek Libya, tek ordu”.

İstanbul’daki SAHA EXPO’da iki tarafın üst düzey güvenlik temsilcileri buluştu. MİT Başkanı İbrahim Kalın ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Saddam Hafter’le temaslarını sürdürdü. Ardından Ankara’da doğu ve batı Libyalı askerî yetkililer arasında birleşme görüşmeleri gerçekleştirildi.

Tüm bu gelişmeler devam ederken, Ekim’de Libya Temsilciler Meclisi deniz yetki muhtırasını onayladı.

Bu noktada bir ayrıntı oldukça önemli. Ankara’nın doğudaki en eski muhatabı olan Meclis Başkanı Akile Salih, Fidan’ı ağustosta Bingazi’de ağırlamıştı, ancak 6 Ekim’de Meclis, başkan ve yardımcılarının görev süresini 12 ayla sınırlayan iç tüzük değişikliğinin ardından Salih’i 12 yıllık görevinden uzaklaştırdı ve yerine Salhin Abdünnebi el-Ubeydi’yi seçti. Salih, 2019 deniz yetki muhtırasına yönelik uzun yıllar devam eden muhalefetin ve 2020’de Ankara’yla ilişkileri kesen kararın yüzüydü. Parlamento kaynaklarına göre değişiklik Hafter’in onayıyla yapıldı. Yani onay oylaması yalnızca Ankara’nın diplomasisinin değil, doğudaki iç güç dengesinin de ürünü.

Sonuç olarak Ankara bugün Libya’da tek bir tarafın destekçisi olmaktan çıkıp iki tarafın da muhatabı olmaya çalışıyor.

Birleşme girişimleri bu kez neden farklı?

2025’ten itibaren ise Libya çevresinde hızlanan diplomatik temaslar, ülkede yeni bir güç paylaşımının gündeme geldiğine işaret ediyor. Aslında Kaddafi rejiminin devrilmesinden bu yana pek çok uluslararası girişim bunu defalarca denedi. Paris, Palermo, Abu Dabi ve Berlin gibi diplomatik girişimler, Libya’daki siyasi bölünmüşlüğü aşmayı hedeflese de dış aktörlerin farklı yerel güç merkezleriyle kurdukları ilişkiler ve birbirleriyle yarışan öncelikleri, ortak bir çözümün hayata geçirilmesini zorlaştırmıştı. Zamanla Libya’daki bölünmüşlük, dış aktörlerin kendi nüfuz alanlarını koruyabildikleri ve bu nedenle büyük ölçüde kabullendikleri bir duruma dönüştü.

Fakat, önceki dönemlerden farklı olarak, bugün, geçmişte farklı tarafları destekleyen dış aktörlerin olası bir siyasi-askeri birleşme senaryosunu engellemeye çalışmak yerine kendi çıkarlarını koruyacak şekilde konumlanmaya çalıştıklarını görüyoruz. Elbette bütün bunlar, dış aktörlerin Libya’nın geleceği konusunda uzlaştıkları anlamına gelmiyor. Her birinin korumak istediği farklı askerî, siyasi ve ekonomik çıkarları var. Ancak geçmişte mevcut güç dengelerini korumaya öncelik veren aktörlerin bugün olası bir değişimin yaratacağı fırsatları ve riskleri daha fazla hesaba kattıkları görülüyor.

Libya’da 2025’ten bu yana arabuluculuk iki ana eksende ilerliyor, biri BM’nin yol haritası, diğeri buna paralel ABD girişimi.  Türkiye ve Pakistan’ın ikili girişimleri ise ayrı bir eksen olmaktan çok, başta ABD olmak üzere bu ikisine destek vermeye çalışıyor.

BM’den başlayalım. BM, Ağustos 2025’te açıkladığı yol haritasıyla Libya’daki çıkmazı aşmak için üç alan belirlemiş durumda: seçimlerin hazırlanması, kurumların birleştirilmesi ve yapılandırılmış siyasi diyalog. Bu yapılandırılmış siyasi diyalog çerçevesinde, “Dar Toplantı” ya da kısaca “4+4” olarak bilinen mekanizma, Libya’nın dört ana kurumundan (UBH, Yüksek Devlet Konseyi, Temsilciler Meclisi ve LUO) ikişer temsilciyi bir araya getirerek, 30 Ağustos 2026’da Trablus’taki BM Libya Destek Misyonu (UNSMIL) binasında bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşmaya göre Yüksek Ulusal Seçim Komisyonu’nun yeniden yapılandırılması, seçim mevzuatındaki uyuşmazlıkların giderilmesi ve 24 ay içinde cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin yapılması hususlarında taraflar anlaştılar. Dahası Temsilciler Meclisi anlaşmayı 14 Eylül’de onayladı.

ABD planı ise BM’nin resmi desteğinden yoksun ilerliyor ve ülke içinde de güç dengesini etkilediği ölçüde muhalefetle karşılaşmaya devam ediyor.

Öte yandan ABD süreciyle paralel ilerleyen, Türkiye’nin Ekim’de Ankara’da askerî yetkililer arasında düzenlediği, birleşmeye odaklı görüşmeler somut bir anlaşmayla sonuçlanmadı.

Benzer şekilde Pakistan ise çeşitli bölgesel güçlerin desteğiyle daha sessiz bir arabuluculuk üstlenmiş durumda.

Kısacası farklı kollardan görüşmeler sürüyor, kalıcı çözüm henüz yok.

Üstelik askerî birleşme ise siyasi uzlaşmadan çok daha karmaşık. Doğuda Hafter ailesinin komuta ettiği yapı, batıda Trablus ve Misrata merkezli birbirinden farklı güvenlik aktörleri var. Bunları ortak bir komuta altında toplamak yalnızca askerî düzenlemelerle mümkün değil. Bir kere Doğu’daki Libya Ulusal daha merkezi bir yapıyken, batıdaki askeri bölünmüşlük ve milis güçler en önemli engel. Dahası güvenlik kurumlarının kimin kontrolünde olacağı, askerî bütçelerin nasıl dağıtılacağı ve mevcut komutanların konumlarını koruyup koruyamayacağı da belirlenmek zorunda.

Yani yeni bir güç paylaşımı anlaşması ile gerçek anlamda kurumsal birleşme arasında önemli bir fark var. Mevcut süreç rakip aktörlerin kısa vadeli çıkarlarını uzlaştırıp yeni bir yürütme yapısı kurabilir ama güvenlik kurumları ve ekonomik kaynaklar üzerindeki parçalı kontrol sürerse bu sonuç bölünmüşlüğü farklı bir biçimde yeniden üretir.

ABD’nin Libya’ya dönüşü: İstikrar arayışı mı, stratejik rekabet mi?

Son diplomatik hareketliliği hızlandıran etkenlerden biri, ABD’nin birleşme girişimlerinde artan rolü. Bunun arka planı da önemli.

ABD’nin Libya’daki Büyükelçisi Christopher Stevens’in 11 Eylül 2012’de Bingazi’de öldürülmesi, Washington’ın Libya politikasında derin bir kırılma yaratmış ve ABD hükümetlerinin yıllarca bu dosyada düşük profilli yaklaşmasına neden olmuştu. Ancak 2020’de Rus savaş uçaklarının Libya’ya konuşlandırılması ve ardından Sahel kuşağındaki askerî rejimlerin Moskova’ya yaklaşması Washington’ı bir strateji aramaya itti. Ancak bunun görünür adımlarını Trump’ın Arap ve Afrika işleri danışmanı Massad Boulos’la birlikte gördük.

Libya, ABD açısından Akdeniz güvenliği, Rusya’nın Afrika’daki varlığı ve enerji piyasalarının kesiştiği bir nokta. Üç motivasyon öne çıkıyor.

Rusya: Moskova, Hafter yönetimiyle kurduğu ilişkiler sayesinde doğu Libya’daki askerî ve lojistik imkânlardan yararlanıyor ve ülkeyi Sahel’den Akdeniz’e uzanan Afrika stratejisinin parçası sayıyor. ABD’nin şimdilik amacıysa Rusya’yı bölgeden söküp atmak değil, etkisini sınırlamak ve doğulu aktörlere yeni ortaklar sunarak Rusya’ya bağımlılığı azaltmak.

Zamanlama: Hafter 83 yaşında ve gücü giderek oğullarına, özellikle Saddam’a devrediyor. Üstüne Libya, uzun zamandır görülmediği ölçüde hem batıda hem doğuda gücün belirli odaklarda toplandığı nadir bir dönemden geçiyor. Washington’ın hesabı şu: Halife Hafter’in ani ölümüyle yeni bir güç paylaşımı kavgası tetiklenirse yeni bir denge kurmak zorlaşır; o halde şartlar müsaitken harekete geçmek gerek. Boulos’un 17 Haziran 2026’da açıkladığı plan, haberlere göre geçici bir güç paylaşımı öngörüyor. Dibeybe (veya yeğeni, ulusal güvenlik danışmanı İbrahim Dibeybe) yürütmenin başında kalırken Saddam Hafter yeniden yapılandırılan Başkanlık Konseyi’nin başına geçecek. Yine de işler başından beri çok da pürüzsüz ilerlemiyor. Saddam Hafter 29 Haziran’da Washington’da Dışişleri Bakanı Marco Rubio’yla görüşürken, Dibeybe ise bu görüşmelerden uzak durdu. Planın kişilere göre kurgulanması da ülke içinde azımsanmayacak bir direnç yaratmış durumda.

Enerji. Libya’nın rezervleri ve Avrupa’ya yakınlığı ülkeyi uluslararası enerji şirketleri için cazip kılıyor. Hürmüz ve Kızıldeniz çevresindeki askerî gerilim, Libya’nın petrolünü ve potansiyel doğal gazını daha da değerli hale getirdi. Amerikan şirketlerinin ilgisi de arttı. ABD’nin kendi enerji arzı açısından Libya’ya ihtiyacı yok ama başta Avrupa olmak üzere küresel enerji arzının kontrolü Washington için kıymetli. Ancak siyasi bölünmüşlük ve güvenlik sorunları yatırımların önündeki ana engel ve ABD bunu aşıp görece istikrarlı bir ortamda Amerikan şirketlerini Libya’ya sokmak istiyor.

Türkiye neden şimdi doğu Libya’yla yakınlaşıyor?

2019–2020’de Ankara’nın öncelikleri açıktı. Trablus’un Hafter güçlerinin eline geçmesini engellemek, batıdaki müttefiklerini korumak ve Doğu Akdeniz’deki çıkarlarını güvenceye almak. Özellikle Trablus’taki hedeflerin büyük bölümü gerçekleşti. Ama elde edilen nüfuzun temel dayanağı, ülkenin batısındaki askerî ve siyasi ortaklardı. Bu da bir kırılganlık demek. Trablus’taki dengeler değişirse ya da Libya’da yeni bir siyasi düzen ortaya çıkarsa, Türkiye’nin 2019’dan beri kurduğu ilişkiler ve imzaladığı anlaşmalar her an belirsizleşebilir.

Doğuya açılım bu yüzden yalnızca diplomatik normalleşme değil, mevcut stratejik kazanımları daha geniş bir siyasi zemine taşıma çabası. Bunun en net göstergesi Fidan’ın 11–12 Ağustos 2026’daki Libya ziyaretiydi. Ziyareti “Tek Libya” politikasının somut göstergesi olarak tanımladı. Önce batıya gitmek, yani güvenini kazanmış olanları rahatlatmak, sonra doğuya geçmek, hesaplı bir sıralamaydı. Ankara açısından önemli olan, Türkiye’nin artık ülkenin her iki yakasındaki başlıca siyasi, askerî ve ekonomik aktörlerle eş zamanlı ilişki kurabilmesiydi.

Hafter ailesi için de Ankara cazip bir ortak. Askeri eğitim ve savunma sanayii kapasitesi, ekonomik yatırımları ve Batılı ülkelerle ilişkileri sayesinde doğu için alternatif bir kapı. Hafter yönetimi Rusya, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri’yle ilişkilerini korurken Türkiye ve ABD’yle de temaslarını geliştiriyor. Bu da, Hafter başta olmak üzere Doğu Libya’daki siyasi-askeri çevrelerin tek bir dış güce bağımlı kalmadan hareket alanını genişletme stratejisi olarak okunabilir.

Dolayısıyla doğuya açılım, tek taraflı bir nüfuz genişlemesinden çok, karşılıklı çıkarların buluştuğu bir pazarlığın ürünü.

Askerî birleşme: Güvenlik sağlayıcılığından garantörlüğe mi?

Türkiye’nin rolünün değiştiğini gösteren bir diğer gelişme 23 Ekim’deki Ankara görüşmeleri. 28 Ekim’deki görüşmelere doğu ve batıdan askerî temsilciler ve diplomatlar katıldı; Libya’nın iki tarafından ez-Zubi ve Saddam Hafter masadaydı. Yetkililere göre tartışmalar öncelikle askerî birleşme üzerinde yoğunlaştı, siyasi birlik sonraki aşamaya bırakıldı. Basına yansıyan bilgilere göre, birleşik ordunun kime bağlı olacağı hususu ise en kritik ayrışma. Zubi Savunma Bakanlığı’nı, Saddam Hafter Başkanlık Konseyi’ni tercih ederken, Sirte’de ortak bir komuta fikri de masada. Henüz somut bir anlaşma yok. Yine de bu toplantının Ankara’da yapılabilmesi, Türkiye’nin yalnızca batıdaki ortaklarıyla değil, doğudaki askerî yapılarla da çalışabilecek konuma geldiğini gösteriyor.

Bu, 2019’a kıyasla büyük bir değişim. O gün Ankara, bir tarafın askerî yenilgisini önlemek için müdahale etmişti; bugün karşıt askerî yapıların geleceğini tartışabilecekleri bir zemin sunuyor. Uzun vadeli hedef, gelecekteki birleşik Libya devletinin başlıca savunma ortaklarından biri haline gelmek olabilir; bu da eğitim, savunma sanayii, deniz güvenliği ve kurumsal kapasite geliştirmeyi kapsayan daha geniş bir ilişki demek.

Ama bir ikilem var. Gerçek anlamda birleşik bir Libya devleti, yabancı askerî varlıkların ve mevcut savunma anlaşmalarının geleceğini yeniden değerlendirmek isteyebilir. Tam da bu nedenle, Türkiye’nin askerî birleşmeye verdiği destek, mevcut nüfuzunu koruma hedefinden bağımsız değil. Ankara’nın beklentisi büyük olasılıkla Libya’nın birleşmesinin Türk askerî varlığını gereksiz kılması değil, güvenlik işbirliğinin birleşik devletin kurumsal ilişkileri içinde yeniden tanımlanması.

Deniz yetki mutabakatı: Siyasi yakınlaşmadan somut kazanıma

Bu yakınlaşmanın en önemli ürünü 20 Ekim’deki Libya Temsilciler Meclisi onayı oldu. 2019 muhtırası, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları yaklaşımının temel dayanaklarından biri. Ancak uzun süre yalnızca Trablus merkezli yönetimce desteklenmesi, Libya içindeki meşruiyetini tartışmalı kılıyordu. Doğu meclisinin onayı en azından bu eksiği giderdi ve Ankara’nın stratejik çıkarlarının yalnızca Trablus yönetiminin akıbetine bağlı kalması riskini de kısmen azalttı. Daha da önemlisi bu hamle, Türkiye’nin belirli siyasi aktörlerle kurduğu ilişkileri, hükümet değişikliklerinden daha az etkilenecek ulusal düzenlemelere dönüştürme eğilimini gösteriyor.

Ama doğunun onayı muhtıranın uluslararası hukuk açısından tartışmalı niteliğini ortadan kaldırmıyor. AB muhtırayı UNCLOS’a ve üçüncü ülkelerin haklarına aykırı buluyor. Yunanistan, deniz alanı hesabında Girit’in hakkının yok sayıldığını savunuyor; muhtıranın “hâlâ hükümsüz” olduğunu öne sürüyor.  Mısır, Türkiye ile Libya’nın karşılıklı deniz sınırı olmadığını, çünkü Girit ve Kıbrıs’ın arada kaldığını iddia ediyor ve kendisinin Kıbrıs ve Yunanistan’la kendi imzaladığı, BM’ye tescilli sınırlandırma anlaşmalarına dayanıyor. İsrail de Temsilciler Meclisinin onayını kınadı. Yani Türkiye’nin Libya’daki yeni ilişkilerini Doğu Akdeniz’deki bölgesel rekabetten bağımsız değerlendirmek mümkün değil.

Burada önemli bir çelişki var. Ankara ve Kahire, Libya’da yeni bir iç savaşı önlemek, devlet kurumlarını birleştirmek ve bölgesel istikrarı korumak konusunda ortak çıkarlar geliştirdi. Fakat deniz yetki alanlarında rekabet sürüyor.

Ankara’nın önündeki riskler: Artan nüfuz, zorlaşan denge

Türkiye’nin Libya’daki diplomatik hareket alanının genişlemesi, ülkenin geleceğini etkileme kapasitesini de artırıyor. Ancak daha fazla aktörle ilişki kurmak, her zaman daha fazla kontrol sahibi olmak anlamına gelmiyor. Aksine farklı siyasi ve askerî merkezlerle eş zamanlı ilişkiler yürütmek, Ankara’nın yönetmesi gereken beklentileri ve çelişkileri de çoğaltıyor.

Ankara açısından en çetin zorluk batı Libya’daki ortakların güvenini kaybetmeden bu süreci nasıl yöneteceğiyle ilgili. Türkiye’nin Trablus ve Misrata’daki meşruiyeti büyük ölçüde 2019–2020’de Hafter güçlerine karşı verdiği desteğe dayanıyor. Bu aktörler için Ankara savaşın en kritik anında askerî destek veren güvenilir bir ortaktı. Hafter ailesiyle ilişkilerin hızla geliştirilmesi, özellikle geçmişte doğudaki güçlerle çatışmış batılı aktörlerde Ankara’ya yönelik güvensizlik de yaratıyor. Bu şu açıdan önemli. Türkiye’nin iki tarafla ilişki geliştirme politikasının sürdürülebilirliği, yalnızca doğuda yeni ortaklıklar kurmasına değil, batıda oluşturduğu güveni koruyabilmesine de bağlı.

Bir diğer risk ise Türkiye’nin ekonomik çıkarları ile Libya’daki istikrar hedefleri arasındaki gerilimden kaynaklanıyor. Yeniden inşa, enerji ve altyapı projeleri büyük fırsatlar sunuyor. Özellikle doğu Libya’da yıkılan şehirlerin yeniden inşası ve yeni altyapı yatırımları, Türkiye’nin ekonomik ilişkilerini genişletebileceği alanlar arasında.

Öte yandan bu ekonomik fırsatlar, Libya’daki himaye ağlarının önemli bir parçası ve dolayısıyla mevcut iktidar mücadelesi ve bölünmüşlüğü de yeniden üreten çarkın bir dişlisi. O nedenle Ankara bir yandan aktörleri yeni bir güç dağılımına ikna etmeye çalışırken diğer yandan da Libyalı aktörlerin masaya daha güçlü oturmasında bir pazarlık aracı olmadan bu fırsatları değerlendirmesi gerekiyor.

Ankara’nın yönetmesi gereken bir diğer zorluksa ABD’yle örtüşmeyen hedefleri. Washington ve Ankara çatışmaların yeniden başlamasını önlemek ve kurumların birleştirilmesini desteklemek konusunda ortak çıkara sahip. Ancak ABD’nin desteklediği siyasi düzenin, Türkiye’nin Libya’daki askerî varlığına, üs ve eğitim faaliyetlerine ya da savunma anlaşmalarına nasıl yansıyacağı belirsiz.

Ankara’nın Hafter’le yakınlaşması Moskova’nın özelikle doğu Libya’daki askeri varlığını ve güvenlik ilişkilerini ortadan kaldırmıyor. Bu nedenle Ankara’nın Rusya’yla Libya’da doğrudan rekabet etmekten kaçınırken kendi nüfuzunu genişletmeye çalışması da hassas bir denge gerektiriyor.

Ama Ankara’nın önündeki en önemli risk Libya’daki birleşme girişimlerinin çökmesi. Ankara, doğu ve batı arasında uzlaşma sağlanacağı beklentisiyle ilişkilerini çeşitlendiriyor. Görüşmeler sonuçsuz kalırsa, birbiriyle rekabet etmeyi sürdüren ortaklar arasında zor bir denge kurmak zorunda kalabilir. Bir örnekle anlatayım. Böyle bir senaryoda, Batı Libya’daki askerî varlığını ve mevcut güvenlik ortaklıklarını sürdürürken doğudaki güçlerle savunma iş birliğini genişletmek, taraflar arasındaki rekabetin yeniden sertleşmesi halinde zorlaşacaktır.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fikir Turu’nun editöryel politikasını yansıtmayabilir.

Bu yazı ilk kez 17 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.

Nebahat Tanrıverdi Yaşar
Nebahat Tanrıverdi Yaşar
Nebahat Tanrıverdi Yaşar - Tunus, Libya ve Mısır başta olmak üzere Kuzey Afrika ülkeleriyle ve Türkiye'nin Afrika ile ilişkileri üzerine çalışmalar yapan Nebahat Tanrıverdi Yaşar, Berlin ve Ankara merkezli serbest bir araştırmacıdır. 2015 yılından itibaren bağımsız araştırmacı olarak çalışmalarına devam eden Tanrıverdi Yaşar, Ortadoğu Araştırmaları Merkezi’nde (ORSAM) araştırmacı (2010-2015), Berlin'deki Alman düşünce kuruluşu SWP’nin Uygulamalı Türkiye Araştırmaları Çalışmaları (CATS) Programında IPC-Stiftung Mercator misafir araştırmacı (2020-2021) ve CATS konuk araştırmacısı (2022-2023) olarak çok sayıda çalışmalar gerçekleştirmiştir.

YORUMLAR

Subscribe
Bildir
guest

0 Yorum
Eskiler
En Yeniler Beğenilenler

Son Eklenenler

Türkiye’nin Libya hamlesi: Büyük kazanım, beş kritik risk

Türkiye, Libya politikasındaki önemli bir eşiği nasıl aştı? Bu eşiğin aşılmasında hangi faktörler rol oynadı? Libya’daki tüm tarafların Türkiye ile deniz yetki alanları anlaşmasını onaylamasının anlamı ne? Türkiye’nin önündeki beş risk neler? Nebahat Tanrıverdi Yaşar yazdı.

20 Ekim 2026’da Libya’nın doğusundaki Temsilciler Meclisi, Bingazi’deki oturumunda Türkiye ile Trablus hükümeti arasında 2019’da imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması mutabakat muhtırasını oybirliğiyle onayladı. Aynı oturumda, 2020’de muhtırayı reddeden ve Türkiye’yle siyasi ilişkileri kesen kendi kararlarını da geri çekti. AB, Mısır, Yunanistan ve İsrail ise sert tepki gösterdi.

Bu, Ankara’nın 2019–2020 iç savaşına müdahil olduğu günden bu yana Libya politikasında karşılaştığı en önemli eşiklerden biri. Çünkü soru artık “Trablus’u kim kontrol edecek?” sorusu değil; “Savaşta kazanılan nüfuz, ne ölçüde barış düzeninde nasıl kalıcı hale getirilecek?” sorusu. Bu yazıda önce Ankara’nın pozisyonunun nasıl değiştiğini, ardından bu değişimi mümkün kılan Libya içi, ABD ve BM dinamiklerini, en sonda da Türkiye için fırsatları ve riskleri ele alacağım.

Siyah-beyazdan gri tonlara: Ankara’nın Libya politikası nasıl evrildi?

2019’un sonunda Ankara’nın pozisyonu oldukça netti. Halife Hafter’in Libya Ulusal Ordusu (LUO) Trablus’u kuşatmıştı ve Türkiye ise abluka altındaki Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin (UMH) yanında yer aldı. Aynı dönemde Ankara, Doğu Akdeniz’de kendisini dışarıda bırakan bir blokla karşı karşıyaydı: Ocak 2019’da Kahire’de kurulan Doğu Akdeniz Gaz Forumu, Mısır, Yunanistan, Güney Kıbrıs, İsrail ve İtalya’nın da aralarında bulunduğu ülkeleri Akdeniz’in iki yakasından bir araya getiriyordu. Türkiye, bu denklemi kırmak için güvenlik işbirliği karşılığında Trablus’a deniz yetki alanı anlaşması önerdi.

27 Kasım 2019’da İstanbul’da Erdoğan ile dönemin UMH Başkanı Fayiz es-Serrac biri güvenlik ve askerî işbirliği, diğeri deniz yetki alanlarına dair olmak üzere iki mutabakat muhtırası imzaladı. AB başta olmak üzere bölgedeki birçok aktör muhtırayı kınadı ve tanımadığını açıkladı. İtirazların iki dayanağı vardı: BM Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) ve Libya’nın bölünmüşlüğü yüzünden muhtıranın ülkenin doğusundaki otoritelerce tanınmamış ve onaylanmamış olması. Ankara’nın gözünde Temsilciler Meclisi’nin son kararının büyük bir diplomatik kazanım sayılmasının nedeni de bu ikinci dayanağı ortadan kaldırması.

Aradan geçen yaklaşık altı yılda Ankara, doğu Libya’ya sessiz bir açılım yaptı. Önce iş insanları gitti, yatırımlar döndü; sonra Türk Hava Yolları (THY) doğuya uçmaya başladı; 2023’teki Derne selinde Türk yardımları doğudaki yönetimle koordineli biçimde ulaştı. 2025’te Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın’ın Bingazi’de Halife ve Saddam Hafter’le görüşmesiyle kanal siyasi düzeye taşındı. 2026’da ise temaslar güvenlik ve askerî alana doğru hızla genişledi.

Ankara özellikle bir süredir, Libya’daki doğudaki Hafter güçleri ile batıdaki Trablus hükümetine bağlı kuvvetler olmak üzere iki askeri kanadı “tek ordu” çatısı altında birleştirmeye çalışıyor. Nisan ve mayıs aylarında düzenlenen Flintlock ve EFES-2026 tatbikatlarında doğu ve batı Libyalı askerler yıllar sonra birlikte yer aldı. Bu dönemde gerçekleşen iki tatbikatın mesajı da aynıydı: “Tek Libya, tek ordu”.

İstanbul’daki SAHA EXPO’da iki tarafın üst düzey güvenlik temsilcileri buluştu. MİT Başkanı İbrahim Kalın ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Saddam Hafter’le temaslarını sürdürdü. Ardından Ankara’da doğu ve batı Libyalı askerî yetkililer arasında birleşme görüşmeleri gerçekleştirildi.

Tüm bu gelişmeler devam ederken, Ekim’de Libya Temsilciler Meclisi deniz yetki muhtırasını onayladı.

Bu noktada bir ayrıntı oldukça önemli. Ankara’nın doğudaki en eski muhatabı olan Meclis Başkanı Akile Salih, Fidan’ı ağustosta Bingazi’de ağırlamıştı, ancak 6 Ekim’de Meclis, başkan ve yardımcılarının görev süresini 12 ayla sınırlayan iç tüzük değişikliğinin ardından Salih’i 12 yıllık görevinden uzaklaştırdı ve yerine Salhin Abdünnebi el-Ubeydi’yi seçti. Salih, 2019 deniz yetki muhtırasına yönelik uzun yıllar devam eden muhalefetin ve 2020’de Ankara’yla ilişkileri kesen kararın yüzüydü. Parlamento kaynaklarına göre değişiklik Hafter’in onayıyla yapıldı. Yani onay oylaması yalnızca Ankara’nın diplomasisinin değil, doğudaki iç güç dengesinin de ürünü.

Sonuç olarak Ankara bugün Libya’da tek bir tarafın destekçisi olmaktan çıkıp iki tarafın da muhatabı olmaya çalışıyor.

Birleşme girişimleri bu kez neden farklı?

2025’ten itibaren ise Libya çevresinde hızlanan diplomatik temaslar, ülkede yeni bir güç paylaşımının gündeme geldiğine işaret ediyor. Aslında Kaddafi rejiminin devrilmesinden bu yana pek çok uluslararası girişim bunu defalarca denedi. Paris, Palermo, Abu Dabi ve Berlin gibi diplomatik girişimler, Libya’daki siyasi bölünmüşlüğü aşmayı hedeflese de dış aktörlerin farklı yerel güç merkezleriyle kurdukları ilişkiler ve birbirleriyle yarışan öncelikleri, ortak bir çözümün hayata geçirilmesini zorlaştırmıştı. Zamanla Libya’daki bölünmüşlük, dış aktörlerin kendi nüfuz alanlarını koruyabildikleri ve bu nedenle büyük ölçüde kabullendikleri bir duruma dönüştü.

Fakat, önceki dönemlerden farklı olarak, bugün, geçmişte farklı tarafları destekleyen dış aktörlerin olası bir siyasi-askeri birleşme senaryosunu engellemeye çalışmak yerine kendi çıkarlarını koruyacak şekilde konumlanmaya çalıştıklarını görüyoruz. Elbette bütün bunlar, dış aktörlerin Libya’nın geleceği konusunda uzlaştıkları anlamına gelmiyor. Her birinin korumak istediği farklı askerî, siyasi ve ekonomik çıkarları var. Ancak geçmişte mevcut güç dengelerini korumaya öncelik veren aktörlerin bugün olası bir değişimin yaratacağı fırsatları ve riskleri daha fazla hesaba kattıkları görülüyor.

Libya’da 2025’ten bu yana arabuluculuk iki ana eksende ilerliyor, biri BM’nin yol haritası, diğeri buna paralel ABD girişimi.  Türkiye ve Pakistan’ın ikili girişimleri ise ayrı bir eksen olmaktan çok, başta ABD olmak üzere bu ikisine destek vermeye çalışıyor.

BM’den başlayalım. BM, Ağustos 2025’te açıkladığı yol haritasıyla Libya’daki çıkmazı aşmak için üç alan belirlemiş durumda: seçimlerin hazırlanması, kurumların birleştirilmesi ve yapılandırılmış siyasi diyalog. Bu yapılandırılmış siyasi diyalog çerçevesinde, “Dar Toplantı” ya da kısaca “4+4” olarak bilinen mekanizma, Libya’nın dört ana kurumundan (UBH, Yüksek Devlet Konseyi, Temsilciler Meclisi ve LUO) ikişer temsilciyi bir araya getirerek, 30 Ağustos 2026’da Trablus’taki BM Libya Destek Misyonu (UNSMIL) binasında bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşmaya göre Yüksek Ulusal Seçim Komisyonu’nun yeniden yapılandırılması, seçim mevzuatındaki uyuşmazlıkların giderilmesi ve 24 ay içinde cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin yapılması hususlarında taraflar anlaştılar. Dahası Temsilciler Meclisi anlaşmayı 14 Eylül’de onayladı.

ABD planı ise BM’nin resmi desteğinden yoksun ilerliyor ve ülke içinde de güç dengesini etkilediği ölçüde muhalefetle karşılaşmaya devam ediyor.

Öte yandan ABD süreciyle paralel ilerleyen, Türkiye’nin Ekim’de Ankara’da askerî yetkililer arasında düzenlediği, birleşmeye odaklı görüşmeler somut bir anlaşmayla sonuçlanmadı.

Benzer şekilde Pakistan ise çeşitli bölgesel güçlerin desteğiyle daha sessiz bir arabuluculuk üstlenmiş durumda.

Kısacası farklı kollardan görüşmeler sürüyor, kalıcı çözüm henüz yok.

Üstelik askerî birleşme ise siyasi uzlaşmadan çok daha karmaşık. Doğuda Hafter ailesinin komuta ettiği yapı, batıda Trablus ve Misrata merkezli birbirinden farklı güvenlik aktörleri var. Bunları ortak bir komuta altında toplamak yalnızca askerî düzenlemelerle mümkün değil. Bir kere Doğu’daki Libya Ulusal daha merkezi bir yapıyken, batıdaki askeri bölünmüşlük ve milis güçler en önemli engel. Dahası güvenlik kurumlarının kimin kontrolünde olacağı, askerî bütçelerin nasıl dağıtılacağı ve mevcut komutanların konumlarını koruyup koruyamayacağı da belirlenmek zorunda.

Yani yeni bir güç paylaşımı anlaşması ile gerçek anlamda kurumsal birleşme arasında önemli bir fark var. Mevcut süreç rakip aktörlerin kısa vadeli çıkarlarını uzlaştırıp yeni bir yürütme yapısı kurabilir ama güvenlik kurumları ve ekonomik kaynaklar üzerindeki parçalı kontrol sürerse bu sonuç bölünmüşlüğü farklı bir biçimde yeniden üretir.

ABD’nin Libya’ya dönüşü: İstikrar arayışı mı, stratejik rekabet mi?

Son diplomatik hareketliliği hızlandıran etkenlerden biri, ABD’nin birleşme girişimlerinde artan rolü. Bunun arka planı da önemli.

ABD’nin Libya’daki Büyükelçisi Christopher Stevens’in 11 Eylül 2012’de Bingazi’de öldürülmesi, Washington’ın Libya politikasında derin bir kırılma yaratmış ve ABD hükümetlerinin yıllarca bu dosyada düşük profilli yaklaşmasına neden olmuştu. Ancak 2020’de Rus savaş uçaklarının Libya’ya konuşlandırılması ve ardından Sahel kuşağındaki askerî rejimlerin Moskova’ya yaklaşması Washington’ı bir strateji aramaya itti. Ancak bunun görünür adımlarını Trump’ın Arap ve Afrika işleri danışmanı Massad Boulos’la birlikte gördük.

Libya, ABD açısından Akdeniz güvenliği, Rusya’nın Afrika’daki varlığı ve enerji piyasalarının kesiştiği bir nokta. Üç motivasyon öne çıkıyor.

Rusya: Moskova, Hafter yönetimiyle kurduğu ilişkiler sayesinde doğu Libya’daki askerî ve lojistik imkânlardan yararlanıyor ve ülkeyi Sahel’den Akdeniz’e uzanan Afrika stratejisinin parçası sayıyor. ABD’nin şimdilik amacıysa Rusya’yı bölgeden söküp atmak değil, etkisini sınırlamak ve doğulu aktörlere yeni ortaklar sunarak Rusya’ya bağımlılığı azaltmak.

Zamanlama: Hafter 83 yaşında ve gücü giderek oğullarına, özellikle Saddam’a devrediyor. Üstüne Libya, uzun zamandır görülmediği ölçüde hem batıda hem doğuda gücün belirli odaklarda toplandığı nadir bir dönemden geçiyor. Washington’ın hesabı şu: Halife Hafter’in ani ölümüyle yeni bir güç paylaşımı kavgası tetiklenirse yeni bir denge kurmak zorlaşır; o halde şartlar müsaitken harekete geçmek gerek. Boulos’un 17 Haziran 2026’da açıkladığı plan, haberlere göre geçici bir güç paylaşımı öngörüyor. Dibeybe (veya yeğeni, ulusal güvenlik danışmanı İbrahim Dibeybe) yürütmenin başında kalırken Saddam Hafter yeniden yapılandırılan Başkanlık Konseyi’nin başına geçecek. Yine de işler başından beri çok da pürüzsüz ilerlemiyor. Saddam Hafter 29 Haziran’da Washington’da Dışişleri Bakanı Marco Rubio’yla görüşürken, Dibeybe ise bu görüşmelerden uzak durdu. Planın kişilere göre kurgulanması da ülke içinde azımsanmayacak bir direnç yaratmış durumda.

Enerji. Libya’nın rezervleri ve Avrupa’ya yakınlığı ülkeyi uluslararası enerji şirketleri için cazip kılıyor. Hürmüz ve Kızıldeniz çevresindeki askerî gerilim, Libya’nın petrolünü ve potansiyel doğal gazını daha da değerli hale getirdi. Amerikan şirketlerinin ilgisi de arttı. ABD’nin kendi enerji arzı açısından Libya’ya ihtiyacı yok ama başta Avrupa olmak üzere küresel enerji arzının kontrolü Washington için kıymetli. Ancak siyasi bölünmüşlük ve güvenlik sorunları yatırımların önündeki ana engel ve ABD bunu aşıp görece istikrarlı bir ortamda Amerikan şirketlerini Libya’ya sokmak istiyor.

Türkiye neden şimdi doğu Libya’yla yakınlaşıyor?

2019–2020’de Ankara’nın öncelikleri açıktı. Trablus’un Hafter güçlerinin eline geçmesini engellemek, batıdaki müttefiklerini korumak ve Doğu Akdeniz’deki çıkarlarını güvenceye almak. Özellikle Trablus’taki hedeflerin büyük bölümü gerçekleşti. Ama elde edilen nüfuzun temel dayanağı, ülkenin batısındaki askerî ve siyasi ortaklardı. Bu da bir kırılganlık demek. Trablus’taki dengeler değişirse ya da Libya’da yeni bir siyasi düzen ortaya çıkarsa, Türkiye’nin 2019’dan beri kurduğu ilişkiler ve imzaladığı anlaşmalar her an belirsizleşebilir.

Doğuya açılım bu yüzden yalnızca diplomatik normalleşme değil, mevcut stratejik kazanımları daha geniş bir siyasi zemine taşıma çabası. Bunun en net göstergesi Fidan’ın 11–12 Ağustos 2026’daki Libya ziyaretiydi. Ziyareti “Tek Libya” politikasının somut göstergesi olarak tanımladı. Önce batıya gitmek, yani güvenini kazanmış olanları rahatlatmak, sonra doğuya geçmek, hesaplı bir sıralamaydı. Ankara açısından önemli olan, Türkiye’nin artık ülkenin her iki yakasındaki başlıca siyasi, askerî ve ekonomik aktörlerle eş zamanlı ilişki kurabilmesiydi.

Hafter ailesi için de Ankara cazip bir ortak. Askeri eğitim ve savunma sanayii kapasitesi, ekonomik yatırımları ve Batılı ülkelerle ilişkileri sayesinde doğu için alternatif bir kapı. Hafter yönetimi Rusya, Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri’yle ilişkilerini korurken Türkiye ve ABD’yle de temaslarını geliştiriyor. Bu da, Hafter başta olmak üzere Doğu Libya’daki siyasi-askeri çevrelerin tek bir dış güce bağımlı kalmadan hareket alanını genişletme stratejisi olarak okunabilir.

Dolayısıyla doğuya açılım, tek taraflı bir nüfuz genişlemesinden çok, karşılıklı çıkarların buluştuğu bir pazarlığın ürünü.

Askerî birleşme: Güvenlik sağlayıcılığından garantörlüğe mi?

Türkiye’nin rolünün değiştiğini gösteren bir diğer gelişme 23 Ekim’deki Ankara görüşmeleri. 28 Ekim’deki görüşmelere doğu ve batıdan askerî temsilciler ve diplomatlar katıldı; Libya’nın iki tarafından ez-Zubi ve Saddam Hafter masadaydı. Yetkililere göre tartışmalar öncelikle askerî birleşme üzerinde yoğunlaştı, siyasi birlik sonraki aşamaya bırakıldı. Basına yansıyan bilgilere göre, birleşik ordunun kime bağlı olacağı hususu ise en kritik ayrışma. Zubi Savunma Bakanlığı’nı, Saddam Hafter Başkanlık Konseyi’ni tercih ederken, Sirte’de ortak bir komuta fikri de masada. Henüz somut bir anlaşma yok. Yine de bu toplantının Ankara’da yapılabilmesi, Türkiye’nin yalnızca batıdaki ortaklarıyla değil, doğudaki askerî yapılarla da çalışabilecek konuma geldiğini gösteriyor.

Bu, 2019’a kıyasla büyük bir değişim. O gün Ankara, bir tarafın askerî yenilgisini önlemek için müdahale etmişti; bugün karşıt askerî yapıların geleceğini tartışabilecekleri bir zemin sunuyor. Uzun vadeli hedef, gelecekteki birleşik Libya devletinin başlıca savunma ortaklarından biri haline gelmek olabilir; bu da eğitim, savunma sanayii, deniz güvenliği ve kurumsal kapasite geliştirmeyi kapsayan daha geniş bir ilişki demek.

Ama bir ikilem var. Gerçek anlamda birleşik bir Libya devleti, yabancı askerî varlıkların ve mevcut savunma anlaşmalarının geleceğini yeniden değerlendirmek isteyebilir. Tam da bu nedenle, Türkiye’nin askerî birleşmeye verdiği destek, mevcut nüfuzunu koruma hedefinden bağımsız değil. Ankara’nın beklentisi büyük olasılıkla Libya’nın birleşmesinin Türk askerî varlığını gereksiz kılması değil, güvenlik işbirliğinin birleşik devletin kurumsal ilişkileri içinde yeniden tanımlanması.

Deniz yetki mutabakatı: Siyasi yakınlaşmadan somut kazanıma

Bu yakınlaşmanın en önemli ürünü 20 Ekim’deki Libya Temsilciler Meclisi onayı oldu. 2019 muhtırası, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları yaklaşımının temel dayanaklarından biri. Ancak uzun süre yalnızca Trablus merkezli yönetimce desteklenmesi, Libya içindeki meşruiyetini tartışmalı kılıyordu. Doğu meclisinin onayı en azından bu eksiği giderdi ve Ankara’nın stratejik çıkarlarının yalnızca Trablus yönetiminin akıbetine bağlı kalması riskini de kısmen azalttı. Daha da önemlisi bu hamle, Türkiye’nin belirli siyasi aktörlerle kurduğu ilişkileri, hükümet değişikliklerinden daha az etkilenecek ulusal düzenlemelere dönüştürme eğilimini gösteriyor.

Ama doğunun onayı muhtıranın uluslararası hukuk açısından tartışmalı niteliğini ortadan kaldırmıyor. AB muhtırayı UNCLOS’a ve üçüncü ülkelerin haklarına aykırı buluyor. Yunanistan, deniz alanı hesabında Girit’in hakkının yok sayıldığını savunuyor; muhtıranın “hâlâ hükümsüz” olduğunu öne sürüyor.  Mısır, Türkiye ile Libya’nın karşılıklı deniz sınırı olmadığını, çünkü Girit ve Kıbrıs’ın arada kaldığını iddia ediyor ve kendisinin Kıbrıs ve Yunanistan’la kendi imzaladığı, BM’ye tescilli sınırlandırma anlaşmalarına dayanıyor. İsrail de Temsilciler Meclisinin onayını kınadı. Yani Türkiye’nin Libya’daki yeni ilişkilerini Doğu Akdeniz’deki bölgesel rekabetten bağımsız değerlendirmek mümkün değil.

Burada önemli bir çelişki var. Ankara ve Kahire, Libya’da yeni bir iç savaşı önlemek, devlet kurumlarını birleştirmek ve bölgesel istikrarı korumak konusunda ortak çıkarlar geliştirdi. Fakat deniz yetki alanlarında rekabet sürüyor.

Ankara’nın önündeki riskler: Artan nüfuz, zorlaşan denge

Türkiye’nin Libya’daki diplomatik hareket alanının genişlemesi, ülkenin geleceğini etkileme kapasitesini de artırıyor. Ancak daha fazla aktörle ilişki kurmak, her zaman daha fazla kontrol sahibi olmak anlamına gelmiyor. Aksine farklı siyasi ve askerî merkezlerle eş zamanlı ilişkiler yürütmek, Ankara’nın yönetmesi gereken beklentileri ve çelişkileri de çoğaltıyor.

Ankara açısından en çetin zorluk batı Libya’daki ortakların güvenini kaybetmeden bu süreci nasıl yöneteceğiyle ilgili. Türkiye’nin Trablus ve Misrata’daki meşruiyeti büyük ölçüde 2019–2020’de Hafter güçlerine karşı verdiği desteğe dayanıyor. Bu aktörler için Ankara savaşın en kritik anında askerî destek veren güvenilir bir ortaktı. Hafter ailesiyle ilişkilerin hızla geliştirilmesi, özellikle geçmişte doğudaki güçlerle çatışmış batılı aktörlerde Ankara’ya yönelik güvensizlik de yaratıyor. Bu şu açıdan önemli. Türkiye’nin iki tarafla ilişki geliştirme politikasının sürdürülebilirliği, yalnızca doğuda yeni ortaklıklar kurmasına değil, batıda oluşturduğu güveni koruyabilmesine de bağlı.

Bir diğer risk ise Türkiye’nin ekonomik çıkarları ile Libya’daki istikrar hedefleri arasındaki gerilimden kaynaklanıyor. Yeniden inşa, enerji ve altyapı projeleri büyük fırsatlar sunuyor. Özellikle doğu Libya’da yıkılan şehirlerin yeniden inşası ve yeni altyapı yatırımları, Türkiye’nin ekonomik ilişkilerini genişletebileceği alanlar arasında.

Öte yandan bu ekonomik fırsatlar, Libya’daki himaye ağlarının önemli bir parçası ve dolayısıyla mevcut iktidar mücadelesi ve bölünmüşlüğü de yeniden üreten çarkın bir dişlisi. O nedenle Ankara bir yandan aktörleri yeni bir güç dağılımına ikna etmeye çalışırken diğer yandan da Libyalı aktörlerin masaya daha güçlü oturmasında bir pazarlık aracı olmadan bu fırsatları değerlendirmesi gerekiyor.

Ankara’nın yönetmesi gereken bir diğer zorluksa ABD’yle örtüşmeyen hedefleri. Washington ve Ankara çatışmaların yeniden başlamasını önlemek ve kurumların birleştirilmesini desteklemek konusunda ortak çıkara sahip. Ancak ABD’nin desteklediği siyasi düzenin, Türkiye’nin Libya’daki askerî varlığına, üs ve eğitim faaliyetlerine ya da savunma anlaşmalarına nasıl yansıyacağı belirsiz.

Ankara’nın Hafter’le yakınlaşması Moskova’nın özelikle doğu Libya’daki askeri varlığını ve güvenlik ilişkilerini ortadan kaldırmıyor. Bu nedenle Ankara’nın Rusya’yla Libya’da doğrudan rekabet etmekten kaçınırken kendi nüfuzunu genişletmeye çalışması da hassas bir denge gerektiriyor.

Ama Ankara’nın önündeki en önemli risk Libya’daki birleşme girişimlerinin çökmesi. Ankara, doğu ve batı arasında uzlaşma sağlanacağı beklentisiyle ilişkilerini çeşitlendiriyor. Görüşmeler sonuçsuz kalırsa, birbiriyle rekabet etmeyi sürdüren ortaklar arasında zor bir denge kurmak zorunda kalabilir. Bir örnekle anlatayım. Böyle bir senaryoda, Batı Libya’daki askerî varlığını ve mevcut güvenlik ortaklıklarını sürdürürken doğudaki güçlerle savunma iş birliğini genişletmek, taraflar arasındaki rekabetin yeniden sertleşmesi halinde zorlaşacaktır.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fikir Turu’nun editöryel politikasını yansıtmayabilir.

Bu yazı ilk kez 17 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.

Nebahat Tanrıverdi Yaşar
Nebahat Tanrıverdi Yaşar
Nebahat Tanrıverdi Yaşar - Tunus, Libya ve Mısır başta olmak üzere Kuzey Afrika ülkeleriyle ve Türkiye'nin Afrika ile ilişkileri üzerine çalışmalar yapan Nebahat Tanrıverdi Yaşar, Berlin ve Ankara merkezli serbest bir araştırmacıdır. 2015 yılından itibaren bağımsız araştırmacı olarak çalışmalarına devam eden Tanrıverdi Yaşar, Ortadoğu Araştırmaları Merkezi’nde (ORSAM) araştırmacı (2010-2015), Berlin'deki Alman düşünce kuruluşu SWP’nin Uygulamalı Türkiye Araştırmaları Çalışmaları (CATS) Programında IPC-Stiftung Mercator misafir araştırmacı (2020-2021) ve CATS konuk araştırmacısı (2022-2023) olarak çok sayıda çalışmalar gerçekleştirmiştir.

YORUMLAR

Subscribe
Bildir
guest

0 Yorum
Eskiler
En Yeniler Beğenilenler

Son Eklenenler

0
Would love your thoughts, please comment.x