Jeo-Strateji

1 Temmuz 2022

Yazdır

AB’ye aday ülkelerin Balkanlar’a bakmasında yarar var

Avrupa Birliği, toprakları büyük ölçüde Avrupa kıtasında bulunan siyasi ve ekonomik bir örgütlenme. Aslında tüm üye ülkeleri bağlayan standart yasalara sahip; insan, eşya, hizmet ve sermaye dolaşımı özgürlüklerini kapsayan bir ortak pazar…

AB, üye ülkelerini Dünya Ticaret Örgütü’nde, G8 zirvelerinde ve Birleşmiş Milletler’de temsil ederek dış politikalarında da rol oynuyor.

AB demokratik, serbest piyasaya sahip ve Avrupa Birliği hukukuna uygun seviyeye gelebilecek olan her Avrupa ülkesine açık.

Ancak girmek sanıldığı kadar kolay değil yine de…

Balkanlar’daki 6 ülke, 2003’te Yunanistan’ın Selanik kentinde düzenlenen AB Liderler Zirvesi’nde “potansiyel aday” ülke olarak belirlenmişti. Bosna Hersek ve Kosova halen “potansiyel aday” ülkeler olarak sayılırken Karadağ, Sırbistan, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya yıllar içinde “aday ülke” statüsünü aldı.

“Adaylık statüsü”, bir ülkenin AB’ye katılım sürecindeki ilk adımı oluşturuyor.

Bir ülkeye “aday statüsü” verilmesinden sonra koşulların yerine getirilmesi şartıyla ilerleyen aşamalarda katılım müzakereleri başlıyor.

Ukrayna ve Moldova şu anda AB’ye aday ülkeler…

Belgrad’daki Friedrich-Ebert-Vakfı’nın başkanı Max Brändle, Almanya’nın saygın fikir platformlarından IPG Journal için bu sürece bakıyor.

Yazıdan önce çıkan bölümleri aktarıyoruz:

“Ukrayna ve Moldova Cumhuriyeti resmi olarak Avrupa Birliği’ne aday ülkeler. Şu dönemde katılım umudunda olan Kiev’e özellikle dayanışma ve destek işareti veriliyor. Ancak bu, şu anda Rusya’nın saldırısına karşı kendini cesurca savunan ülkeye ne tür bir vaatte bulunuyor? Ve acaba Ukrayna (yahut Moldova) hangi sarp yollardan geçmekle karşı karşıya kalacak? İşte bu noktada, Batı Balkanlar’ın, yirmi yıldır katılım olasılığının neşesi ve hüsranıyla boğuşan devletlerine bir göz atmak faydalı olacaktır.

23 Haziran Zirvesi

Karadağ ve Sırbistan yaklaşık on yıldır müzakereler yürütmelerine karşın, hukukun üstünlüğü ve yolsuzlukla mücadele gibi üyelik sürecinin temel konularında henüz bir ilerleme sağlayamadılar.

Kuzey Makedonya ve Arnavutluk, katılım müzakerelerinin başlaması için tüm koşulları oluşturmuş olmasına rağmen AB üyesi Bulgaristan’ın kimlik-politik argümanlara dayalı vetosu nedeniyle burada ilerleme kaydedemiyorlar.

23 Haziran Zirvesi bile bu ablukayı çözmeyi başaramadı. Bosna-Hersek aday statüsü için ek şartları yerine getirmek zorundayken, Kosova beş AB üye ülkesinin hâlâ ülkenin bağımsızlığını tanımadığı gerçeğiyle mücadele etmeyi sürdürüyor.

Ayrıca bunun için tüm ön koşullar karşılanmış olmasına rağmen, Balkanlar’da AB’ye girmek için hâlâ vize gerektiren tek ülke.

Batı Balkanlar’daki tüm ülkelerin Avrupa’ya ait olduğu ve bir gün Avrupa Birliği’nin tam üyesi olmaları gerektiği konusunda hiçbir şüphe yok. En azından yolsuzlukla mücadelede, organize suçla mücadelede, hukukun üstünlüğünde, medya özgürlüğünde ve diğer pek çok alanda, tüm bu devletlerde reforma ihtiyaç olduğuna da şüphe yok.

Bu sorunları ele almak, bu ülkelerdeki insanların ve toplulukların sürdürülebilirliğinin çıkarına. AB’ye katılım süreci, aslında ülkelere net bir yol haritası, dış baskı -ki bunlar olmadan böyle bir durum kesinlikle işe yaramaz- ve ayrıca reform sürecinde kaynak ve destekler sunuyor. Aynı zamanda, bu reform çabalarının amaçları, bu değişiklikleri getirmekle görevli ülkelerdeki siyasi seçkinlerin kişisel çıkarlarıyla genellikle çelişiyor.

Güç ve gelir kaynaklarını kuruturlar

Siyasi danışmanlar ve sorumlular arasında, yalnızca çıkmaza ve hüsrana yol açmakla kalmayıp, istenen sonuçları gerçekten elde etmek için AB üyelik sürecinin nasıl daha etkili hale getirilebileceği konusunda hararetli bir tartışma da hali hazırda sürüyor. Bazıları bu tartışmaya pragmatik bir yaklaşım gösterip gerçekten neyin işe yarayacağı hususuna odaklanarak, ekonomik işbirliğini seçiyorlar.

Avrupa Birliği’ne adım adım entegrasyon, ticaret engellerinin kaldırılması, AB’nin değer zincirlerine daha yakın entegrasyon, Balkanlar’daki yabancı yatırımlar, istihdam ve refah yoluyla gerçekleştiriliyor. Ancak bu, sadece yasal kesinlik ve işleyen bir yönetim durumu söz konusu ise başarılı olacaktır. Tam üyelik hali hazırda uzun vadeli bir hedef olarak görünüyor.

Ancak bölgesel çatışmaların çözümü, demokratik katılım ve medya özgürlüğü ile Avrupa Birliği’ne siyasi katılım gibi zor alanlar şimdilik askıya alınmış durumda. Hedefe yönelik daha büyük faydalar sağlayan ara adımlar atılarak ilerleme sağlayabilmek mümkün. Örneğin, üye ülkelere daha hızlı yetişebilmeleri için adayların güçlü AB yapısal fonlarına erken erişimlerinin sağlanması öneriliyor.

Öne sürülene göre, genişlemenin siyasi boyutu yeni bir jeopolitik çerçeve aracılığıyla oluşturulabilmekte. Konsey Başkanı Charles Michel ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa Birliği üyeliğinden bağımsız olarak, artan jeopolitik çatışma zamanlarında açık bir dayanışma sinyali göndermesi gereken ve aynı zamanda Avrupa Birliği için de geçerli olan jeopolitik bir topluluğun farklı varyantlarını devreye soktular.

Batı dünyası, Balkanlar’ın yanı sıra Ukrayna, Moldova ve Gürcistan devletlerine karşı aslında genel görüşlerinde açık davranmalıdır. Avrupa Birliği’ne tam üyelik alternatifi sunmadan, ülkeler tam anlamıyla koşulların sınırlarını net bir biçimde belirtmelidir. AB’ye katılım sürecindeki bu zor durumu çözmenin anahtarlarından biri toplumların demokratikleşmesinde yatmaktadır çünkü.

Ve son olarak, tartışmanın bir kısmı AB’yi temel ilkelerine, yani kendi asıl “temellerine dönüş” olarak adlandırdıkları temellerine döndürmeye çağırmaktadır. Kopenhag kriterlerinde, demokrasi, insan hakları ve piyasa ekonomisi standartları, AB’ye katılım sürecinin önkoşulları olarak belirlenmiştir. AB üyelik sürecine aday ülkelerde köklü reformlar talep etmek için ihtiyaç duyduğu dönüştürücü güç buradadır. Aynı zamanda, Avrupa Birliği’nin temellerine böyle bir dönüş, Avrupa Birliği’nin yeniden parlaması için iç reform sürecine de rehberlik etmektedir.

Pragmatizm olmadan ilerleme olmaz

Ancak kısmen kleptokrat seçkinler ile AB üyelik sürecinin reform talepleri arasındaki geniş kapsamlı çatışmalar, yalnızca sağduyu ile çözülebiliyor. 23 Haziran Zirvesi’ne hazırlık aşamasında dolaşan jeopolitik bir topluluğun bulanık formülasyonları, devlet ve hükümet başkanlarının müzakerelerine ilham vermekte tamamen başarısız olmuştur.

Görünüşe göre, özellikle bu hususta daha sağlam ve dayanıklı ittifaklara ve kurallara ihtiyaç bulunmaktadır. Bununla birlikte, AB’nin temellerine dönüş kaçınılmaz olsa da, mahallemizdeki devletlerin ebedi bekleme odasında durgunlaşmasına yol açmamalıdır, çünkü -dürüst olursak- tüm üye devletlerin yapamayacağı ulvi iddiaları bulunmaktadır ve bu konuda yeni bir şeylerin icat edilmesi yeterli olmayacaktır.

AB’ye katılım sürecindeki bu zor durumu çözmenin anahtarlarından biri toplumların demokratikleşmesinde yatıyor. Ablukaları aşmak için iç baskı, ancak AB üyeliğine ve ilgili ülkelerdeki insanlar arasında gerekli reformlara destek sağlamayı başarırsak inşa edilebiliyor. Bu üyelik sürecini teşvik eden, üyeliğin avantajlarını anlatan ve gerekli çabaları savunan siyasi ortaklar bunun için çok önemli.

Toplumun demokratikleşmesi, AB’ye katılım sürecinde öngörülen adımların çok ötesine geçmekte ve örneğin işyerinde ve sendikalarda ortak belirlemeyi de içeriyor. Avrupa Birliği sık sık, kendi ülkelerinde yolsuzlukla mücadeleye ve eski elitleri değiştirmeye öncelik vereceklerini, ancak o zaman kendilerinin de güç potalarına erişeceklerini vaat eden güçlere güveniyor.

Ukrayna’nın katılım beklentisinin -Batı Balkanlar’da olduğu gibi – umut ve hayal kırıklığı açısından keskin bir kabullenme durumu haline gelmemesi için, sadece istikrar ve kontrol vaat etmekle kalmayan, aynı zamanda değerlerimizi paylaşan ve eylemlerini ölçen ülkelerde ortaklara ihtiyacımız var. Tabii ki, bu sadece şimdi dokuza yükselen AB entegrasyon sürecindeki ülkeler grubu için değil, aynı zamanda AB içindeki engelleyiciler için de geçerli.”

Bu yazı ilk kez 1 Temmuz 2022’de yayımlanmıştır.

 

Max Brändle’nin IPG Journal’de yayınlanın “Lust und Frust” başlıklı yazısından bölümler Meral Harzem Köseler tarafından çevrilmiş ve editoryal katkısıyla yayına hazırlanmıştır. Yazının orijinaline aşağıdaki linkten erişebilirsiniz: https://www.ipg-journal.de/rubriken/europaeische-integration/artikel/ukraine-balkan-beitritt-6019/

Fikir Turu

Fikir Turu, yalnızca Türkiye’deki düşünce hayatını değil, dünyanın da ne düşündüğünü, tartıştığını okurlarına aktarmaya çalışıyor. Bu amaçla, İngilizce, Arapça, Rusça, Almanca ve Çince yazılmış önemli makalelerin belli başlı bölümlerini çevirerek, editoryal katkılarla okuruna sunmaya çalışıyor. Her makalenin orijinal metnine ve değerli çevirmen arkadaşlarımızın bilgilerine makalenin alt kısmındaki notlardan ulaşabilirsiniz.

guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
Send this to a friend