Jeo-Strateji

29 Haziran 2022

Yazdır

Çin’in Pasifik’te oynadığı büyük kumar ne?

Pasifik; Amerika, Asya ve Okyanusya kıtaları arasında kalan dünyanın en büyük okyanusu. İsmi, Portekizcede “sakin” anlamına gelen “Pasifico”dan türemiş. Neredeyse Atlas Okyanusu ve Hint Okyanusu’nun toplamı kadar yüzölçümü var. Sadece % 1’i kara. Japonya, Endonezya ve Yeni Gine vb. volkanik adalarla çevrili. Bu adalara ise “ateş çemberi” deniyor.

Yakın zamanda Amerika, Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda ve İngiltere, Pasifik ada ülkeleriyle ekonomik ve diplomatik ilişkileri güçlendirmek amacıyla gayri resmi bir grup kurdu. PBP (Partners in the Blue Pacific) olarak adlandırılan bu 5’li grubun kurulması, Çin’in, yabancı yatırıma ihtiyaç duyan Pasifik ada ülkeleriyle ekonomik, askeri ve polisiye alanlarda ilişkilerini güçlendirmeye çalıştığı bir sürece denk geliyor.

ABD’nin ve Çin’in Asya Pasifik bölgesinde artan askeri varlıkları, iki ülke arasında tedirginlik yaratıyor ve bunun çatışma riskine dönüşmesinden endişe duyuluyor.

2012’den beri Pacific Network e.V.’nun yönetim kurulu üyesi olan ve halen Almanya adına Birleşmiş Milletler’de kalkınma, iklim ve sürdürülebilirlik alanında halkla ilişkiler görevini yürüten Oliver Hassenkamp, Almanya’nın saygın haber ağı IPG Journal için bu konuyu ele alıyor.

Hassenkamp’ın “Pasifik’te Kumar” adlı yazısından öne çıkan bazı bölümleri aktarıyoruz:

“Pasifik ada devletleri üzerindeki nüfuz mücadelesi giderek kızışmakta. Çin şu anda bu konuda bir gerileme yaşıyor olsa da, hâlâ sağlam sularda yüzmeye devam ediyor.

Pasifik ada ülkelerindeki yabancı nüfuz girişimlerinin uzun bir geçmişi bulunuyor. Ada devletlerinin bağımsızlığından bu yana, Amerika Birleşik Devletleri, Çin Halk Cumhuriyeti ve uzun bir süre Tayvan ile Fransa, kalan Pasifik toprakları, Avustralya ve Yeni Zelanda, nüfusun kontrol altında tutulabilmesi için giderek artan bir güç mücadelesinde rekabet ediyorlar.

Çin, diğer şeylerin yanı sıra güvenlik politikası ve kolluk güçleri, telekomünikasyon ve yeni ekonomik fırsatların geliştirilmesi konularında kapsamlı bir ortaklık anlaşmasıyla Pasifik ada devletlerini kendisine bağlamak istiyor.

Çin’in bakış açısına göre, diplomatik saldırının zamanlaması iyi olmuş olabilir: Ukrayna savaşı Batı dünyasının, Kiribati dışında her halükârda ABD’nin yanında olan Mikronezya devletlerinin dikkatini çekmekte; Polinezya ve Melanezya devletleri ise son bir yıldır derin bir anlaşmazlık yaşamakta. Fiji gibi bazı ada devletlerinde Çin yanlısı hükümetler yakında bu konuda bir seçime gitmek zorunda kalabilir.

Buna ek olarak, Avustralya’da İşçi Partisi’nden seçilen Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, seçim kampanyasına Pasifik ada devletleriyle ilişkileri yeniden geliştirme sözü vererek başladığını unutmamak gerekir.

Çin’in büyük kumarı

Çin, sunduğu teklifle büyük kumar oynamışa benziyor. Dahası oynamaya da devam ediyor. Bunun öncesinde, Ortak Kalkınma Vizyonu (Common Development Vision) başlıklı anlaşma konusunda Pasifik ada devletleriyle kapsamlı istişarelerden kaçınmış ve böylece aslında Çin’e açık olan birçok Pasifik hükümetini de şaşırtmıştır.

Ülke, ada uluslarının Çin’i körü körüne takip etme ve daha önce okuma ve oylama fırsatlarına çok az sahip oldukları bir anlaşmayı kabul etme isteklerini olduğundan fazla tatmin edecek seviyeye taşıyabilmiştir. Buna karşılık, bölgesel birlik için kırılgan, ama şu anda filizlenen iradeyi ve ABD, Avustralya ve Yeni Zelanda gibi geleneksel ortakların önemini hafife almıştır.

Stratejik olarak, ada devletlerinin bundan mümkün olduğu kadar fazlasını elde etmek için farklı aktörlerin çıkarlarını birbirlerine karşı oynamaları çok mantıklı görünüyor. Günümüz koşullarında Çin’in anlaşmasını reddetmiş olmaları, ada devletlerinin taraf seçmeye zorlanmakta isteksiz olduklarını da açıkça gösteriyor.

Çin, son yıllarda bölgedeki katılımını genişletmeyi başarmıştır. Halk Cumhuriyeti yerine Tayvan ile diplomatik bağlarını sürdüren bir zamanlar çok sayıda Pasifik adası ülkesinin nüfusu önemli ölçüde azalmıştır. Çin, Amerika Birleşik Devletleri’nin ada devletleriyle ilişkilerini uzun yıllar boyunca ihmal etmesinden ve birçok Pasifik devletinin Avustralya ile geleneksel olarak yakın bağlarının giderek daha kırılgan hale gelmesinden yararlanmıştır. İki batılı ülkenin temkinli iklim politikaları da buna katkıda bulunmuştur. En azından ada devletlerine seleflerinden çok daha fazla önem veren Joe Biden’ın ABD başkanlığının başlangıcından bu yana, bölgedeki güç mücadelesi giderek daha keskin hale gelmiştir.

Amerika’dan askerî müdahale tehdidi

ABD’nin Pasifik’e olan ilgisi, yalnızca Çin etkisinin artmasıyla ilgili endişeler nedeniyle değil, aynı zamanda ABD’nin eski ABD Pasifik Güven Bölgeleri (Palau, Marshall Adaları ve Mikronezya devletleri) arasındaki anlaşmaları önümüzdeki yıllarda yeniden müzakere etmesi nedeniyle en üst düzeye çıkmıştır. Çin ve Solomon Adaları arasındaki gizli güvenlik ortaklığının ifşa edilmesi, son aylarda özellikle dikkat çekiyor. ABD ve Avustralya, Pasifik’te ilk Çin askeri üssünün kurulmasından korkuyorlar, bu sebeple ABD askeri müdahale tehdidinde bile bulundu.

Bölgede nüfuz mücadelesinde en azından bir ön diplomatik hesaplaşmaya gidilmiş olması, Pasifik’teki birçok insan için de sürpriz olmuştur. 26 Mayıs’ta Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, 20 kişilik bir heyet ile 4 Haziran’a kadar Solomon Adaları, Vanuatu, Fiji ve Papua Yeni Gine, Samoa, Tonga, Kiribati ve Timor-Leste’nin sekiz Pasifik ada ülkesi olmak üzere bölgenin şimdiye kadar gördüğü Pasifik’teki muhtemelen en büyük diplomatik gezi için yola çıkmıştır. Buna ek olarak, Yeni Zelanda ile gönüllü ortaklık içinde resmen tamamen bağımsız olmayan, ancak şimdi büyük ölçüde bağımsız bir dış politika izleyen FSM’den (Mikronezya) ve Cook Adaları ile Niue’den temsilcilerle sanal istişarelerde bulunulmuştur. Gezinin başlangıcına, basın özgürlüğü üzerindeki kısıtlamalar hakkında çok sayıda rapor eşlik etmiştir.

Pekin’den gelen siyasi baskı

Misyonun somut hedefi olan Pasifik ada devletleriyle anlaşmanın imzalanması, yolculuktan kısa bir süre önce ifşa olmuştur. Taslak metinde, örneğin Çin, Pasifik’teki polis kuvvetleri için acil eğitim vermeyi taahhüt etmektedir ki bu, hali hazırda Solomon Adaları’nda olduğu gibi, güvenlik güçleriyle bile ortak ülkelere erişmesini sağlayacak olanaklar sunmaktadır. Ayrıca, gelecekte Çin telefon görüşmelerini durdurabilir, hassas deniz hukuku verilerine ve kaynaklarına, özellikle de ton balığı stoklarına erişim sağlanabilir.

Aslında, Çin’in hamlesi erken görünmüş ve ada uluslarını şaşırtmıştır. İstişare eksikliğinden dolayı, ada devletlerinde Çin’in ülkelere yalnızca onaylayabilecekleri veya reddedebilecekleri bir şey sunduğu izlenimi doğmuştur. Çin dışişleri bakanının kendileri için alışılmadık derecede üst düzey olan ziyareti bile bazı ada devletleri için sürpriz olmuştur ve hatta bazıları, sıkı Covid 19 düzenlemelerini bahane ederek Çin delegasyonunun kısa sürede durabilmesi için Pekin’den gelen siyasi baskıdan şüphelenmektedir.

Ancak Çin anlaşmasının reddedilmesi, Çin’in bölgedeki etkisini eleştirenler için bir zafer değildir.

Halk Cumhuriyeti, imza kampanyasına devam edeceğini duyurmuştur. Bu nedenle, en azından ada ülkelerine daha fazla katılım duygusu veren bir süreçle, anlaşma yine de gerçekleşebilmiştir. Ve ABD’nin özellikle Mikronezya dışındaki ada devletlerine oldukça düşük ilgisi ve Avustralya’nın sürekli olarak talihsiz Pasifik politikası nedeniyle Çin, Pasifik çevresindeki güç pokerinde belki de hâlâ daha iyi bir başlangıç pozisyonuna sahip konumda.

En önemli husus – iklim politikası

Joe Biden hükümeti, başta Covid-19 aşısının teslimi ve yeni mali taahhütler ile Mikronezya bölgelerini tuzağa düşürdükten sonra, şimdi daha çok diğer Pasifik ada devletlerine yönelmiş ve onlarla üst düzeyde müzakerelere başlamıştır. Bu da hem ABD’nin hem de Avustralya’nın bu konuda artık uyanmış olduğunu göstermektedir, çünkü onlar açısından en önemli husus iklim politikasıdır.

Aynı zamanda, Amerika’nın Solomon Adaları’nda bir Çin üssü kurmaya yönelik olası planları önlemek için askeri harekat tehdidi açık bir sinyal ve retorik bir tırmanış olarak değerlendirilmiştir. Avustralya, kendi nükleer denizaltılarını geliştirmek için geçen yıl ABD ve İngiltere ile güçlerini birleştirmiştir. Bu vesile ile mevcut bir denizaltı anlaşmasını iptal ettiği Fransa’yı kızdırarak, açık bir Çin karşıtı sinyal vermiştir. Şimdi göreve başlayan hükümetin sadece güvenlik politikasına odaklanmak değil, aynı zamanda ada devletlerine daha yakından yaklaşmak istediği gerçeği, göreve başladığı ve diplomatik misyonun başlamasından sadece birkaç saat sonra Çinli meslektaşı Wang, Fiji’ye giderek, kısa bir süre sonra Samoa ve Tonga’yla görüşmelerini devam ettirdiği, yeni Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong’ın sadece birkaç gün sonra görevinden ayrılmasının ardından net bir biçimde anlaşılmıştır.

Bir de artık sadece Avustralya’nın “küçük kardeşi” olmayan Yeni Zelanda söz konusudur. Yeni Zelanda Başbakanı Jacinda Ardern, Pasifik’te son derece popüler bir konumdadır, çünkü geçmişte Pasifik Adaları Forumu’nda iklim konularında ada devletlerinin yanında yer alarak, örneğin Avustralya’yı baskı altına tutmayı başarmıştır. Pasifik devletlerinde nüfuz rekabeti hâlâ güçlü bir biçimde devam etmektedir.”

Bu yazı ilk kez 29 Haziran 2022’de yayımlanmıştır.

 

Oliver Hassenkamp’ın IPG Journal’da yayınlanan “Pazifische Zockerei” başlıklı yazısından bölümler Meral Harzem tarafından çevrilmiş ve editoryal katkısıyla yayına hazırlanmıştır. Yazının orijinaline aşağıdaki linkten erişebilirsiniz: https://www.ipg-journal.de/regionen/asien/artikel/pazifische-zockerei-5978/

Fikir Turu

Fikir Turu, yalnızca Türkiye’deki düşünce hayatını değil, dünyanın da ne düşündüğünü, tartıştığını okurlarına aktarmaya çalışıyor. Bu amaçla, İngilizce, Arapça, Rusça, Almanca ve Çince yazılmış önemli makalelerin belli başlı bölümlerini çevirerek, editoryal katkılarla okuruna sunmaya çalışıyor. Her makalenin orijinal metnine ve değerli çevirmen arkadaşlarımızın bilgilerine makalenin alt kısmındaki notlardan ulaşabilirsiniz.

guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
Send this to a friend