20 Ağustos 2020

Toplum

Yorum yap

Yazdır

Affet ve özgürlüğünü kazan

İhanete uğratıldınız, aldatıldınız, arkanızdan bıçaklandınız, tacize uğradınız veya dolandırıldınız… Öfkelisiniz, yakıp yıkmak, zarar vermek, can acıtmak veya terk etmek istiyorsunuz. Peki, bu çözüm mü? Henüz 26 yaşında ve çiçeği burnunda evliyken aldatıldığını öğrenen psikoloji profesörü Nathaniel Wade, benzeri duyguları yaşamış ancak eşinden sonrasına ilişkin planı olmadan ayrılmasının sıkıntısını da duymuş. Yıllardır affetme, bağışlama konularında çalışan ve Iowa State Üniversitesi’nde Psikoloji Bölümü’nde ders veren Wade, Aeon.com için kaleme aldığı yazıda yeni bir yol öneriyor: Affetme terapisi. Wade yazısına affetmenin ne olmadığını açıklayarak başlıyor:

“İlişki içinde olmak genellikle saldırıya uğramak, incinmek veya ihanete uğramak demektir. Biz insanlar genellikle haksızlıklar ve ilişkilerimizde de zorluklar yaşarız. İnsanların bu tür acılarla başa çıkmak için geliştirdiği yollardan biri affetmektir. Peki, affetmek nedir ve nasıl affedilir?

Affet, göz yumma!

“Benim de katkı sağladığım ilk çalışmalarla, affetmenin ne olmadığını tanımladık. Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden affetme psikolojisinin öncü isimlerinden Robert Enright (…) “affetmek” ile “göz yummak” arasındaki farkı ortaya koydu. Ona göre gerçek bir bağışlama için gerçek bir saldırı veya acı olmalı ve bunlar gerçek sonuçlar doğurmalı. Çocukluğunda ensest yaşamış kadınlar üzerine araştırma yapan Enright ve öğrencisi Suzanne Freedman, (…) gerçek bir bağışlama için, kadınların öncelikle çocukken kendilerine gerçek bir zarar verildiğini kabul etmeleri gerektiğini savundular. Acıları inkâr etmek ya da zulmü görmezden gelmek bağışlama sayılamaz. Söz konusu acılar yaşandıysa affetmek, ancak olanların o zor gerçekliği üzerine gittikten sonra gerçekleşecektir. Çalışma yürütülen kadınlar da (…) aylar sonra ıstıraplarını yenerek geçmişte yaşadıkları istismara karşı belirgin biçimde huzur elde ettiler.”

Affetmek uzlaşmak mıdır?

“Araştırmada hızla ortaya çıkan bir diğer mesele ise uzlaşmanın affetmenin bir parçası olması gerekip gerekmediğiydi. İnsanların evlilikteki sadakatsizlik ve geçmişteki taciz gibi çoğu zaman ciddi saldırılar için affedilmesine yardım etmekle ilgilenen benim gibi akademisyenler ve terapistler için affetme, bir iç süreçle sınırlıdır. Bu nedenle, affetme mutlaka uzlaşmayı içermez. Ancak affetme, kişinin acıyı ve incinmeyi çözdüğü, empati veya sevgi gibi rahatsız edici kişiye karşı daha olumlu bir şeye yönelttiği bir iç süreci içermelidir. Bunun aksine uzlaşma, insanların kendilerine zarar veren biriyle yeniden güvene dayalı bir ilişki kurduğu bir süreçtir. (…)

Bu ayrım önemli olsa da (…) uzlaşmanın değerli bir düşünce olmadığı anlamına gelmez. Bunun yerine uzlaşma, affetmeden bağımsız olarak, ancak kendi başına önemli ve değerli olan ayrı bir süreç haline gelir. (…) Örneğin, bağışlama ve uzlaşma arasındaki farkı gündeme getirdiğimde tedavi ettiğim bir grup insanda hissettiğim aşikar rahatlamayı hatırlıyorum. Bağışlama ve uzlaşma arasındaki olası ayrımı sunduğumda ve bunun kendi deneyimlerinde nasıl işe yarayabileceğini tartıştığımızda herkes bir anda iç çekti. Affetmenin ille de uzlaşmak anlamına gelmediğini anladıklarında grup üyelerinin üzerinden bir yük kalktı. Üyeler özgür hissettikçe sohbetlerimiz açıldı ve onlara bağışlama sürecinde yardımcı oldu.”

Önce anlatabilmeli

“Sonuç olarak, uygun bir anlayış, insanların bağışlamayı kucaklamasına yardımcı olurken ruhsal iyileşme için yeni olanaklar açar. Ama bu süreç nasıl işler ve insanlar kendi çıkarları için bu süreci hangi durumlarda kullanabilir?

Akademik kariyerimin çoğunu bu soruyu cevaplamaya çalışarak geçirdim. Başkalarını affetmeye yardımcı olmanın yollarını araştırdım. Bu konudaki bilim hâlâ oldukça genç… Ancak insanları acılarının çözümüne doğru yönlendirebilecek ortak bir müdahale yöntemi var gibi görünüyor.

Birincisi, hemen hemen her psikoterapide denenmiş ve doğrulanmıştır: Hikayeyi güvenli ve yargılayıcı olmayan bir ilişki içinde paylaşmak. Neredeyse tüm üzerinde uzlaşılmış affetme müdahale programlarında, incinme veya kırgınlığın paylaşılması için bir süre tanınır. Bu program, katılımcıların farklı deneyimlerini birbirleriyle paylaştıkları, birbirlerinin acılarına tanık oldukları ve sahip çıktıkları bir grup ortamında hayli güçlüdür. Bununla birlikte, bireysel ortamlar, kimse öğüt vermeye, olumsuz duyguları gizlemeye veya öfke ve intikam duygularını kamçılamaya çalışmadan, yalnızca kişinin hikayesini anlatarak önemli ölçüde iyileştirme ve anlayış sağlar (…) Katılımcılar bize bağışlama programının en önemli ve etkili kısmının, başlarına gelenleri başkalarıyla paylaşma fırsatı vermek olduğunu söylüyorlar. (…)

“Acı çektiğimiz veya kırıldığımız zamanlar hakkında konuşmanın ne kadar zor olduğu düşünüldüğünde, bu tepki anlaşılabilir bir durumdur. Bazı insanlar çok fazla utanç ve aşağılanma hissettiğinden hikayelerini paylaşmaları zordur. Çok az insan, kendilerini zayıf hissettikleri, kötü muamele gördükleri, ihanete uğradıkları veya reddedildikleri durumları açıkça paylaşmak ister. Bu hikâyelerde çok fazla kırılganlık yaratacak husus var. (…) “Eğer paylaşırsam, acıyı yeniden yaşamak zorunda kalırım ve bunun üstesinden gelemeyebilirim” düşüncesi hakim gelebilir. İnsanların bu engelleri aşmalarına, acılarını paylaşmalarına, destek ve onay almalarına yardımcı olabilecek müdahaleler, iyileşmelerine yardımcı olabilir.”

Empatinin tehlikelerine dikkat

“Hikayenin baştan sona yeniden anlatılmasının ardından, çoğu müdahale, insanlara suçlunun bakış açısını dikkate almaları için bir zaman sunar. Amaç genellikle insanların kendilerini inciten kişiye karşı anlayış hatta empati geliştirmelerine yardımcı olmaktır. Empati kurmak kişiye güç verirken büyük zarar da verebilir.

İyi yapıldığında, müdahalenin bu kısmı insanların bakış açılarını genişletmelerine ve acılarını çevreleyen olayların karmaşıklığı konusunda yeni bir farkındalık kazanmalarına yardımcı olur. Yaşananları, insanı incitmekten zevk alan kötü bir kişinin eyleminden, birisinin incitici veya kötü kararlar aldığı karmaşık bir durum olarak ele alan daha geniş bir bakış açısına yönlendirebilir. Bu bakış açısı ve anlayış, bağışlamanın kapısını açabilir. (…)

Stanford Affetme Projesi’nin (Stanford Forgiveness Project) Müdürü Frederic Luskin ve Palo Alto Üniversitesi’nden din görevlisi Byron Bland’in bu konuda harika bir çalışması var. 2000 yılında, Kuzey İrlanda’da, ailelerinin bazı mensuplarını mezhep çatışmasında kaybetmiş Katolik ve Protestan bir grup insanı bir araya getirdiler. California’da Stanford Üniversitesi’nde bir hafta boyunca onlarla affetme üzerine çalıştılar. Çalışmanın büyük bölümü gruptakilerin diğerlerini daha insancıl bir gözle bakmalarını, “öteki”lere daha az sert yaklaşmalarını, affetmeye doğru gitmek için empatiyi artırmalarını sağladı. Babasını kaybeden bir katılımcı çalışmanın sonunda şöyle diyordu: Buraya gelene kadar yıllarca Katoliklere kızgındım.

Elbette empati geliştirmeye çalışmak, yetersiz veya sınır konmadan yapılırsa, mağduru suçlamaktan ve zarar görenleri duygularını sorgulamaya, küçültmeye veya gelecekte başkalarının onları incitmesine izin vermeye teşvik etmekten başka bir şey olmaz. Bu sürecin önemli ve zor kısmı, diğer bakış açılarını keşfederken insanların acılarının meşruiyetini korumalarına yardımcı olmaktır. Amaç, suç işleyen kişinin bakış açısını anlasalar bile, mağdur kişilerin kendi duygularını anlaşılır ve tepkilerini haklı olarak kabul etmelerine yardımcı olmaktır. Bu, zaman alır ve genellikle suçun üzerinden önemli bir süre geçene kadar bu konuya yaklaşılmamalıdır. Ne kadar zaman geçmesinin bekleneceği, yaranın şiddeti ve suç işleyen kişiyle paylaştığı ilişki gibi birçok faktöre bağlıdır.

Kendi affetme yolculuğumda, suçu paylaşmaktan ve empati geliştirmekten çok faydalandım. Hikayemi ne yapmam veya ne yapmam gerektiği konusunda yargılamadan dinleyen birkaç aile üyesinden, arkadaşımdan ve şefkatli bir danışmandan önemli ölçüde yardım aldım. Bunun yerine dinlediler, acımı tuttular ve kendimi özgürce ifade etmeme izin verdiler. (…)

Bağışlama yolculuğumun bir sonraki büyük kısmı, empati kurmaktı. Bu hemen olmadı. (…) İlişkiye kattığım şeyleri görecek kadar alçakgönüllü olmam zaman aldı. Ben rolümü gördüm. (…) Sonunda karımı affetmeyi ve uzlaşmamayı seçtim. (…) Boşanmaya karar verdim ve yeni bir affetme ve barış ruhuyla yoluma devam ettim.

4 aşamalı model

“Araştırmacılar, insanların başkalarını affetmesine yardımcı olmanın yanı sıra, kendilerini affetmelerine yardımcı olmanın yollarını da keşfetmeye başladılar. Alabama’daki Auburn Üniversitesi’nden psikolog danışman Marilyn Cornish ve ben bu müdahale tekniklerinden birini geniş, dört adımlı bir modele dayanarak geliştirdik. Bu adımlar sorumluluk, pişmanlık, onarma ve yenilenmeden oluşuyor. Bu müdahale tekniğinde, başkalarını incittikleri için ciddi suçluluk taşıyan insanlara yardım etmeye odaklandık.

Müdahale tekniğimizin genel yaklaşımı, insanların saldırı veya yaralanma için uygun miktarda sorumluluk almalarına yardımcı olmak ve diğer kişinin acısı için hangi açılardan suçlu olduklarını belirlemektir. Bu sorumluluğun dışında, hissettikleri pişmanlığı tanımlamaları ve ifade etmeleri için teşvik edilirler. Suçluluğumuzu kucaklamanın ve bu duyguyu gerçekçi bir bağlama oturtmanın sağlıklı olduğuna inanıyoruz. Ancak bu noktadan sonra onarıma doğru ilerlemek mümkün olabilir. Bu adımda, kişi telafi etmeye, başkalarına ve ilişkilerine verilen zararı düzeltmeye ve başkalarına zarar verirken ihlal etmiş olabilecekleri değerlere veya standartlara yeniden saygı göstermeye teşvik edilir.

Son olarak, kişi, suçluluk ve kendini kınamanın yenilenmiş öz saygı ve kendine şefkatle yer değiştirdiği ‘yenilenme’ aşamasına geçebilir. Bu yenileme, ancak suçun doğru bir şekilde hesabının verilmesinden sonra uygundur. Ancak bu yapıldıktan sonra, kişinin yenilenmiş bir kendini kabul etme ve affetme duygusuna geçmesinin faydalı olduğuna inanıyoruz. Bu yöntemimizin klinik bir çalışmasını da yaptık.”

Affet ve hayatın değişsin

Nathaniel Wade, geliştirdikleri müdahale tekniğini deneylerde test ettiklerini ve başarı sağladıklarını aktardıktan sonra yazısına şu tavsiyelerle son veriyor:

“Kişinin başkalarını ve kendisini affetmesi güçlü, yaşam değiştiren bir süreç olabilir. Bir ilişkinin gidişatını ve hatta kişinin hayatını değiştirebilir. Bu sadece birisinin incindiğinde veya başkalarını incittiğinde verebileceği bir tepki değil, hayatımızdaki kaçınılmaz çatışma, hayal kırıklığı ve acı anlarını yönetmenin etkili bir yoludur.

Bağışlama, hem suçun gerçekliğini hem de devam etmek için gereken empati ve şefkati kucaklar. Gerçek bağışlama sorumluluktan, telafi etmekten veya adaletten uzak durmaz. Tanım gereği acı verici, hatta yanlış bir şey yapıldığını kabul eder.

Aynı zamanda affetmek, öfke ve acının anlık içgüdüsel tepkisinin ve ortaya çıkabilecek kaynayan acının ötesinde bir şeyi kucaklamamıza yardımcı olur. Bağışlama, hepimizin farklı şekillerde kusurlu olduğumuz ve zaman zaman hepimizin affedilmesi gerektiğine dair daha derin, daha şefkatli bir anlayışı teşvik eder.”

Bu yazı ilk kez 20 Ağustos 2020’de yayımlanmıştır.

 

Nathaniel Wade’in Aeon.com sitesinde yayınlanan “Affet ve özgürleş” başlıklı yazısının öne çıkan bölümleri Mustafa Alkan tarafından İngilizceden çevrilmiş ve editoryal katkısıyla yayına hazırlanmıştır. Yazının orijinaline aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz. https://aeon.co/essays/forgiveness-therapy-can-free-you-from-the-hurts-of-the-past

Fikir Turu

Fikir Turu, yalnızca Türkiye’deki düşünce hayatını değil, dünyanın da ne düşündüğünü, tartıştığını okurlarına aktarmaya çalışıyor. Bu amaçla, İngilizce, Arapça, Rusça ve Çince yazılmış önemli makalelerin belli başlı bölümlerini çevirerek, editoryal katkılarla okuruna sunmaya çalışıyor. Her makalenin orijinal metnine ve değerli çevirmen arkadaşlarımızın bilgilerine makalenin alt kısmındaki notlardan ulaşabilirsiniz.

1
Yorumu Gör

avatar
Özer
Ziyaretçi
Özer

Bu güzel makale için emeği geçenlere teşekkür ederim 🙂

Send this to a friend