İster kalem ister klavye kullanarak not tutmak, bilgileri kaydetmenin yanı sıra farklı bilişsel süreçleri de harekete geçirir ve öğrenme açısından faydalıdır. Ancak her şeyi kaydetmek ille de iyi bir öğrenme ile sonuçlanmaz. Bilişsel psikolog Cynthia Nebel, Psyche internet sitesinde yayımlanan yazısında, not tutmanın inceliklerini anlatıyor.
Yazının bazı bölümlerini aktarıyoruz:
“Not tutma çok yönlü bir beceridir. Derslerde, işiniz gereği, ufkunuzu açan bir kitap okurken ya da önemli bir toplantı esnasında not alıyor olabilirsiniz ve doğal olarak notlarınızın işe yaramasını istersiniz. (…) Öte yandan pek çok kişi, sadece bilgileri bir yere yazarak yararlı bir şey yaptığını varsayar. Ancak not alırken devreye giren bilişsel süreçler ve not tutma biçiminiz, nihayetinde elde edeceğiniz sonuç üzerinde büyük bir fark yaratabilir.
Not tutmanın iki temel amacı vardır: Kaydetmek ve öğrenmek. Birincisi, hiçbir şeyi kaçırmamak ve daha sonra gözden geçirebilmek adına mümkün olduğunca fazla bilgiyi not etmeye çalıştığınız durumdur. Bu, bazen gerekli olabilir; örneğin bir derste verilen bilgilerden sınava girecekseniz ve elinizde, daha sonra başvurabileceğiniz bir kayıt, metin ya da slayt olmayacaksa. Benzer şekilde, eğer toplantı tutanaklarından sorumluysanız ya da doktorunuzdan duyduklarınız hakkında daha fazla araştırma yapmak istiyorsanız, yapmanız gereken tek şey mümkün olduğunca çok bilgiyi kaydetmek olabilir.
Ancak pek çok durumda, not almanın en etkili ve verimli yolu, notları bir öğrenme aracı olarak görmektir; yani bilgiyi kendi cümlelerinizle ifade edip onunla ilgili düşüncelerinizi düzenleyerek, daha iyi anlamanıza ve aklınızda tutmanıza yardımcı olmalarını sağlamaktır. Bu yazıda odaklanacağım not alma biçimi de tam olarak bu. (…)
Mümkünse kâğıt kullanın
Elle, kâğıt üzerine not almanın bilgisayarda yazmaktan daha iyi olduğunu duymuş olabilirsiniz. Bunda doğruluk payı vardır; ancak sadece el yazısının getirdiği bir etkiden fazlası söz konusudur. Kâğıda yazmak, bilgisayarda yazmaya kıyasla çok daha yavaş olduğu için daha etkili olabilir. Her bir kelimeyi veya ayrıntıyı kâğıda aktarmak zor olduğundan, bilgileri yazıya dökmeden önce hangilerinin en önemli olduğuna karar vermeniz gerekir. Bunu yaptığınızda, daha iyi öğrenmeyi sağlayan bir tür zihinsel işlem gerçekleştirmiş olursunuz. Kâğıda not almak, farklı kavramlar arasında kolayca gidip gelmenize ve bunları (örneğin bir diyagram kullanarak) görselleştirmenize de olanak tanır. (…)
Farklı işleme yöntemlerini deneyin
Öğrenmek amacıyla not alırken, bilgileri kendi yönteminizle düzenlemeniz ve bunların hâlihazırda bildiğiniz diğer şeylerle (hatta kendi yaşamınızdan örneklerle) nasıl bir ilişkisi olduğunu düşünmeniz çok önemlidir. Maddeler hâlinde listeler oluşturabilir, kendi ifadelerinizle özetler yazabilir ya da öğrendiğiniz konuyla ilgili sorular hazırlayabilirsiniz. Resimler ya da akış şemaları çizebilir veya bir dersin farklı bölümlerini oklarla birbirine bağlayabilirsiniz. Tüm bu etkinlikler, bilgiyi zihinsel olarak işlemeyi gerektirir; bu da bilginin kaydedilmesinden öte, gerçekten öğrenilmesini sağlar. (…)
Yapılandırılmış bir yaklaşım deneyin
(…) Cornell Üniversitesi eğitim profesörü Walter Pauk tarafından oluşturulan Cornell not alma sisteminde bir sayfa üç bölüme ayrılır. Sayfanın ana kısmında ‘notlarınız’ yer alır. Sayfanın en altına bir ‘özet’ eklersiniz. Sol kenar boşluğunda ise ‘ipuçları’ için bir alan belirlersiniz.
Bilgileri edinirken (örneğin derste veya bir tartışma sırasında), önemli noktaları ve fikirleri takip etmek için ‘notlar’ alanını kullanırsınız. Ardından, daha sonra notlarınızı gözden geçirirken çalışmanıza rehberlik etmesi için kullanılan ‘ipuçları’ bölümünü doldurursunuz. Bu kısma, ele alınan konu üzerinde düşünmenizi sağlayacak sorular veya en önemli noktalarla ilgili hatırlatıcılar yazabilirsiniz. Bunlar, bilgiyi daha sonra hatırlama pratiği yapmanıza yardımcı olan ‘geri çağırma ipuçları’ işlevi görür ve etkili bir öğrenme stratejisidir.
İpuçları bölümünde anlamadığınız noktaları belirtmek; üzerinde daha fazla durmanız veya ayrıca incelemeniz gereken konuları netleştirmek açısından faydalı olabilir. Bazen, bağlama göre, ana notlarınızı alırken aynı anda ipuçları bölümünü de doldurabilirsiniz.
Son olarak, duyduklarınızdan veya okuduklarınızdan edindiğiniz temel fikirleri kendi cümlelerinizle ifade ederek ‘özet’ bölümünü doldurursunuz. Bu, bir adım geri çekilip tüm bunların ne anlama geldiğini ve öğrendiğiniz diğer bilgilerle nasıl bir bütün oluşturduğunu derinlemesine düşünmenize olanak tanır. Bu not tutma sisteminin en güzel tarafı, sizi öğrendiğiniz bilgileri birden fazla yöntemle işlemeye zorlamasıdır. (…)
Cornell yaklaşımı güvenilir bir teknik olsa da, başka yapılandırılmış not alma yöntemleri de mevcuttur. Örneğin zihin haritalama; ana fikri sayfanın merkezine yerleştirdiğiniz ve ilgili materyalleri dallanan bağlantılar kullanarak bu fikrin etrafında düzenlediğiniz bir stratejidir. Görsel not alma yönteminde, bolca resim içeren notlar oluşturarak sözel ve görsel materyaller arasındaki güçlü etkileşimden yararlanırsınız. Ana hatlarıyla not alma ise, nelerin en önemli olduğunu ve çeşitli bilgi parçalarının her bir konuyu nasıl desteklediğini düşünmenizi gerektirdiği için etkili bir strateji olabilir. (…)
İyi bir gözden geçirme stratejisi benimseyin
Notlarınızı aldıktan sonra onlarla ne yapmalısınız? Artık bilgi işlemenin kilit nokta olduğu biliniyor; dolayısıyla aynı notları olduğu gibi yeniden yazmak, zaman kaybından başka bir şey olmayacaktır. Bunu yaptığınızda, tuttuğunuz notlar üzerinde gerçekten düşünmek zorunda kalmazsınız. Ancak notlarınızı bir şekilde yeniden düzenlerseniz (örneğin özetleyerek ya da diyagramlar, şemalar oluşturarak) çok daha faydalı olabilir; özellikle de başlangıçta notlarınızı kelimesi kelimesine almak durumunda kaldıysanız. (…)
Benzer şekilde, sadece notlarınızı yeniden okumak çok fazla zihinsel çaba gerektirmez. Bu size öğreniyormuşsunuz gibi hissettirebilir ve zamanla bu konuda daha iyi hale gelebilirsiniz. Ancak bilgiyi içselleştirip daha sonra kullanmak üzere (örneğin, bir sınavda sorulara yanıt verebilmek için) aklınızda tutmaya çalışıyorsanız, hazırlanmanın en iyi yolu pratik yapmaktır. Yeniden okumak yerine, Cornell yöntemindeki ‘ipuçlarınızı’ kullanarak bilgilerin olabildiğince fazlasını zihninizde canlandırmayı deneyebilirsiniz. Ardından, neleri gözden kaçırdığınızı görmek için ana ‘notlar’ bölümünüze geri dönebilirsiniz.
Eğer farklı bir not tutma stratejisi kullanıyorsanız, notlarınızdan yola çıkarak sınav soruları hazırlayabilir ve ardından bunları hafızanızdan yanıtlamaya çalışabilirsiniz. Alternatif olarak, notlarınızı kullanarak bilgi kartları oluşturabilirsiniz. Notları doğrudan kartların üzerine kopyalamak yerine, kartların ön yüzüne, bir başkasına size sorması için hazırladığınız soruları yazabilir ya da kartları, bilgileri karşılaştırıp aralarındaki farkları ortaya koyacak farklı yöntemler geliştirmek için kullanabilirsiniz. (…)
Bir konu hakkında hatırlayabildiğiniz her şeyi yazmaya çalıştığınız ve ardından notlarınızın doğruluğunu kontrol edip eksik kısımları tamamladığınız ‘zihin boşaltma’ yöntemini de uygulayabilirsiniz. Bu stratejilerin tümü, metni tekrar okumaya kıyasla daha verimli bir zihinsel çaba gerektirir ve neyi bilip neyi bilmediğinizi fark etmenize yardımcı olur.”
Yapay zekâ araçlarını kullanırken seçici olun
Yazar, bir dersi veya konuşmayı kaydediyor ve daha sonra tekrar gözden geçirebileceğiniz kapsamlı bir döküm ile özet istiyorsanız, yapay zekâ araçlarının işinize yarayabileceğini söylüyor: “Ancak not tutma işini bizzat yapmak yerine yapay zekâya devrettiğinizde, öğrenmenize yardımcı olacak zihinsel süreçleri devre dışı bırakmış olursunuz. Dolayısıyla amacınız bilgiyi akılda tutmaksa, yapay zekâya bel bağlamanızı önermem. (…) Öğrendiklerinizi ileride hatırlamak istiyorsanız mutlaka bu teknolojiden yararlanarak tuttuğunuz notlara geri dönün ve yukarıda belirtilen gözden geçirme stratejilerinden bir veya birkaçını uygulayın.”
Bu yazı ilk kez 17 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.




