24 Temmuz 2020

Toplum

Yorum yap

Yazdır

Netflix’in sırrı ne?

Bugün dünya üzerindeki internet trafiğinin yüzde 15’lik kısmını tüketen1 Netflix medyadaki küreselleşmenin başat aktörü. 1990’ların sonlarında kurulduğunda dev rakiplerinin hiç şans vermediği şirket, bugün Hollywood’un küresel etkisini azaltmaktan insanların televizyon izleme alışkanlıklarını değiştirmeye pek çok konuda medyayı etkiliyor.

1997 yılında, iki genç yazılımcının online DVD ve film kiralama hizmeti vermek amacıyla kurduğu Netflix 2000’li yıllarda dünyada artan küreselleşme eğilimiyle birlikte, bu doğrultuda politikalarını gözden geçirdi. Zamanla küreselleşen dünyada her an her yerde artan tüketim talebini karşılayamayan film kiralama sektörü insanların istediği yerde ve istediği zaman film izleyebileceği bir yapıya büründü.

2007’ye gelindiğinde Netflix “Anında İzle” (Watch in an Instant) sloganıyla filmlerin ve dizilerin tek tıkla izlenebilmesi fırsatını sundu.2 Günümüzde popülerliği küresel olarak artan ve yaklaşık 200 milyon abonesi olan Netflix, 2016 Ocak ayında VPN kullanıcılarının siteye bağlanamayacağını duyurmasına rağmen izlenme oranları düşmedi ve izleyiciler siteye bağlanmak için yeni yollar keşfetti. 2020’nin mart ayından beri dünyayı etkisi altına alan pandemi süresince pek çok medya organı güçlükler yaşarken, Netflix abone sayısını artırdı, rakiplerini geride bıraktı.

Netflix insanlar arasında popülaritesini arttırırken literatüre de yeni kavramlar eklendi. Bunlardan biri “Netflix etkisi”. Bu etkilerden biri İngilizce adıyla “binge-watching” denilen bir TV serisinin bölümlerini art arda ve kısa zamanda izleme davranışı. Görülüyor ki, Netflix de hızlı tüketilen bir medya aracı olarak tüketim alışkanlıklarının biçim değiştirdiği küresel dünyada yerini aldı. Bu yönüyle Netflix’in izleyicilerin televizyon, film izleme alışkanlıklarını değiştirici gücünün altını çizmek gerekir. Örneğin, para kazanma ölçütünün bilet satış rakamları üzerinden olduğu Hollywood’un aksine Netflix’in ölçütü tek tıkla yapılan abonelikler. Bu da her şeyin hızla tüketilmekte olduğu günümüzde Netflix için önemli bir avantaj.

Televizyon ve sinema sektörü panikte

Netflix’in ekonomik etki alanının genişliğine gelecek olursak, 2017 yılına kadar, dünya çapında 190’ın üzerinde ülkede yayın yapıyordu. ABD piyasasını aşabilmişti ve 2018 yılında dünya çapındaki 130 milyon takipçisinin 73 milyonu ABD sınırları dışındandı.3 Bu anlamda küresel geliri, yurt içi gelirini aşan bir medya platformundan bahsediyoruz. Ancak bu 190 ülkenin Netflix gibi yerel medya şirketleri olduğunu da hesaba katınca bu durumun rekabeti beraberinde getirdiği ve yerel medya şirketleri üzerinde baskı oluşturduğu gerçeğini görmek gerek.

Bunun yanı sıra, Netflix sadece televizyon üzerinde değil, sinema sektörü üzerinde de baskı oluşturuyor. Örneğin, Organize İşler 2: Sazan Sarmalı isimli filmin vizyona girdikten hemen sonra Netflix’te de yayınlanması Türkiye’de sinema camiasında büyük tepki toplamıştı. Küresel düzeyde de benzer durumlar üzerine tartışmalar yaşanmış, hatta Amerikalı ünlü yönetmen Steven Spielberg “Netflix sinemanın otantik tarafını mahvediyor, sinema salonları her daim var olması gereken yerlerdir” yorumunu yapmıştı. Özellikle, Netflix’in ivme kazanmasıyla sinema sektörünün ekonomik olarak kayba uğradığını ve Cannes Film Festivali gibi geleneksel mecraların panik içinde olduğu görülüyor.

Netflix Yönetim Kurulu Eski Başkanı ve DirecTV CEO’su Micheal White ise, Netflix etkisi nedeniyle medya şirketlerinin küresel piyasada devamlılıklarını sürdürebilmek adına uluslararası fırsatları değerlendirmeye çalıştığını ifade ediyor.4 Zira, Netflix’in Finans Kurulu Başkanı David Wells, Netflix’in 700 orijinal içeriğinin 80’inin uluslararası odağa sahip olduğunu doğruluyor.5 Bütün bu veriler Netflix’in dünya çapındaki başarısını ortaya koymakla birlikte Netflix’in medya sektöründeki boşluğu fark ederek küresel izleyici kavramının tam anlamıyla içini doldurduğunu da gösteriyor. Örneğin eğlence sektöründe dünyanın en büyük medya şirketlerinden Disney gibi Netflix’in diğer rakipleri, onun izlediği yolu seçerek, küresel çapta yerel medya şirketleriyle çeşitli ortaklıklar geliştirmeye başladı. Bu gösteriyor ki diğer medya şirketleri de çeşitli yönleriyle Netflix’i referans almaya başladı. Ancak bütün bu çabalara rağmen, neden Netflix’in kazandığı ivmeyi yakalayamıyorlar?

Netflix hangi noktalarda farklılaşıyor?

İlk olarak Netflix diğer birçok medya hizmetine göre daha makul üyelik ücretlerine sahip. ABD’de yaklaşık 9 dolar abonelik ücretine sahipken, başka bir platform olan kablolu yayın operatörü Comcast’in abonelik ücreti 49 dolardan başlıyor. Dolayısıyla, ekonomik rekabetin olduğu neoliberal dünyada izleyicilerin Netflix izleme tercihi aynı zamanda rasyonel olan davranış.

Bunun yanında, Netflix film ve diziler için hemen hemen tüm dillerde altyazı seçeneği sunuyor ve bu sayede dil bariyeri ortadan kalkarak dünyanın birçok yerinde izleyiciler kendi ana dilleriyle Netflix programlarına erişim sağlayabiliyor.

Ayrıca Google’da ya da Facebook’ta olduğu gibi kişiselleştirilmiş hizmet sunan Netflix algoritması izleyicilerin kendi kişisel zevklerine göre film ya da dizilerle karşılaşmasına olanak sağlıyor. Dijital medyanın insan zevklerini kişisel temelde ele alma düşüncesinden hareketle ileride kitle iletişim stratejilerinin de biçim değiştireceği ve kitlenin kişisel hale gelebileceği tahmini yapılabilir. Bu durum aynı zamanda bir kitle iletişim aracı olan televizyonun Netflix karşısında popülerliğinin düşmekte olmasının bir nedeni sayılabilir zira küresel çapta kablolu televizyon üyeliklerinde büyük düşüş söz konusu.6 Diğer yandan tüketici alışkanlıklarındaki değişime paralel olarak zamanlarının 1,5 – 2 saatini televizyon karşısında dizi izleyerek geçirmek istemeyen insanlar için 30-40 dakika gibi daha kısa süren Netflix yapımları sunan tercih edilesi olabiliyor.

Yerelle küreselin güçlü bağı

İnternet araştırmaları yoluyla izleyici profilini belirlemeye çalışan ve bu yolla kullanıcı alışkanlıklarını anlamaya çalışan Netflix aslında sadece küresel içerik değil, aynı zamanda ülkelere özel içerikler de üretiyor. Böylece, her ülke o dizilerde kendi kültüründen birtakım parçalar görebiliyor ve bu da dizileri o ülkenin toplumu için daha ilgi çekici hale getiriyor. Bu, Netflix’in dünyaya açılabilmesinde önemli bir adım.

Örneğin, 2018’de Netflix Türkiye için ilk kez Hakan: Muhafız ismiyle bir dizi piyasaya sürdü. Fatih Sultan Mehmet’le ilişkili olan ve içinde Osmanlı motiflerini barındıran dizi kısa sürede Türkiye toplumunun ilgisini çekti. Bu yönden Netflix sadece ABD merkezli bir yapı olarak ele alınmamalı.7 Netflix içeriklerinin global kültürle iç içe geçmesi, demografik kimliği aşan bir zevk anlayışını da ortaya çıkarmayı başardı.8 Bunu başarmak içinse Netflix özellikle çalıştığı ülkenin yerel uzmanlarından destek alıyor.

Netflix’in içerik üretiminden sorumlu başkanı Ted Sarandos “iyi öykü anlatıcılığı, sınırları aşar” mottosundan güç aldıklarını söylüyor. Ülkelerin kültürleri birbirinden farklı olsa bile, Netflix’in ülkeler için uyguladığı strateji evrensel. Bir başka deyişle, Netflix “yerel için yerel” değil, “yerel için küresel” anlayışıyla hareket ediyor.9 Netflix’de gösterilen yapımların farklı ülkelerde aynı anda Twitter’da Trend Topic listelerinde yer alması gibi örneklere rastlanabiliyor. Bu da yerelin küreselle bağının ne denli güçlü hale geldiğinin önemli göstergelerinden.

Netflix’in belirli stratejiler dahilinde her ülke için ayrı içerikler üretme çabasına girmesi de aslında Netflix’in Amerikan kültürünü yaymak yerine ticari amaçlarını öncelediği ve bu yönüyle Hollywood film endüstrisinden ayrıldığını ortaya koyuyor. Bu bakımdan Netflix’in geç kapitalizmin bir ürünü olarak neoliberal dünyanın kültür endüstrisinin önemli bir aracı ve en nihayetinde kâr etme amacı güden bir şirket olduğu unutulmamalı.

Netflix ve küresel köy konsepti

Netflix’in küreselleşme ile olan ilişkisini tartışırken ünlü iletişim kuramcısı Marshall McLuhan’ın ortaya attığı küresel köy kuramına da değinmek yerinde olabilir. Temelinde insanların teknoloji yoluyla birbirleriyle etkileşime girerek benzerliklerini paylaşması ve gittikçe benzer hale gelmeleri fikri yatan küresel köy kuramının günümüz elektronik çağında farklı coğrafyalardan insanların aynı bilgiye erişiminin hız kazanmasıyla doğrulanırlığı arttı. İletişim teknolojilerindeki gelişmeyle dünyanın küçüldüğü hissi daha da belirgin hale geldi. Dünyanın çeşitli coğrafyalarından, farklı kültürlerden, farklı dilleri konuşan ve birbirlerini tanımayan insanlar bugün Netflix aracılığıyla ortak bir zeminde buluşabiliyor.

Sonuç olarak, bu başarıyı başlı başına Netflix’e yüklemek doğru olmaz. Özellikle 1990’lardan itibaren dünyayı etkisi altına alan küreselleşme dalgası Netflix’in başarısında önemli bir zemin hazırladı. Diğer bir deyişle, Netflix’in küreselleşmeyle ilişkisi tek yönlü değil, karşılıklı. Bu yolla Türkiye, Çin, Rusya gibi birbirinden farklı ülkelerde insanların birçoğunun yaşamlarını ulusal rollere göre biçimlendirmediğini fark eden Netflix dünyadaki insanların aynı dilden konuşabilmesine bir açıdan aracılık etti.10 Farklı kültürlerin farklı egemen anlayışlara sahip olabileceği düşüncesiyle Netflix tüm ülkelere aynı tür anlayışla yaklaşamayacağının da farkındaydı ve bu stratejinin bir parçası olarak tüm piyasalara aynı anda girmedi.11 Amerikan kültürüne yakınlığı sebebiyle yurt dışında açıldığı ilk piyasa Kanada iken, Türkiye’ye 2016 yılında geldi.

Netflix’in bugün geldiği konum, teknoloji ve işletme alanlarındaki adımların doğru atılmasının bir sonucu. Ancak şirket, ekonomik analizinde ülkelerin kültürel farklılıklarını da hassasiyetle hesaba kattı. Böylece eski deneyimlerine yaslanarak 190 ülkede yayın yapan bir online platform haline geldi.12

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fikir Turu’nun editöryel politikasını yansıtmayabilir.

Bu yazı ilk kez 24 Temmuz 2020’de yayımlanmıştır.

  1. “Netflix’ten Türkiye’de İnternet Altyapısını Rahatlatacak Düzenleme,” BirGün, Erişim Tarihi: Temmuz 19, 2020, https://www.birgun.net/haber/netflix-ten-turkiye-de-internet-altyapisini-rahatlatacak-duzenleme-293469
  2. Cengizhan Çelik, “Netflix’in Gizli Planı,” Independent Turkish, Temmuz 16, 2019, Erişim Tarihi: Temmuz 19, 2020, https://indyturk.com/node/51651/k%C3%BClt%C3%BCr/netflix%E2%80%99-gizli-plan%C4%B1
  3. Louis Brennan, “How Netflix Expanded to 190 Countries in 7 Years,” Harward Business Review, Ekim 12, 2018, Erişim Tarihi: Temmuz 19, 2020, https://hbr.org/2018/10/how-netflix-expanded-to-190-countries-in-7-years
  4. Michelle Castillo, “Netflix is forcing media companies to think globally: Ex-DirecTV CEO,” CNBC, Şubat 28, 2018, Erişim Tarihi: Temmuz 19, 2020, https://www.cnbc.com/2018/02/28/ex-directtv-ceo-netflix-is-forcing-media-companies-look-globally.html
  5. Natalie Filice, Katie Kirk ve McKenna McVicker, “The Globalization of Netflix Builds Pressure,” Global Marketing Professor, Mart 11, 2018, Erişim Tarihi: Temmuz 19, 2020, https://globalmarketingprofessor.com/the-globalization-of-netflix-builds-pressure/
  6. Özge Özdemir, “Netflix’in küresel başarısının sırrı yerelde saklı,” Bloomberg HT, Ocak 12, 2016, Erişim Tarihi: Temmuz 19, 2020, https://businessht.bloomberght.com/teknoloji/haber/1179941-netflixin-kuresel-basarisinin-sirri-yerelde-sakli
  7. Evan Elkins, “Algorithmic cosmopolitanism: on the global claims of digital entertainment platforms,” Critical Studies in Media Communication 36, (2019): 4, Erişim Tarihi: Temmuz 19, 2020, http://doi.org/10.1080/15295036.2019.1630743
  8. Ibid.
  9. Brennan, “How Netflix Expanded to 190 Countries in 7 Years.”
  10. Çelik, “Netflix’in Gizli Planı”.
  11. Brennan, “How Netflix Expanded to 190 Countries in 7 Years.”
  12. Ibid.

Özden Öz

Özden Öz - Lisans eğitimini Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde tamamladı. Halen İstanbul Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Almanya’da FAU Erlangen Nürnberg İnsan Hakları programlarında yüksek lisans eğitimini sürdürüyor. Araştırma alanları arasında ulus ötesi göç, diaspora ve küreselleşme konuları bulunuyor.

1
Yorumu Gör

avatar
Cantuğ KURUCU
Ziyaretçi
Cantuğ KURUCU

Açıklayıcı ve yararlı bilgiler daha çok yazılarınızı bekliyoruz.

Send this to a friend