Zamanın ruhunu yakalamanın en etkili yollarından biri, insanların “yetişkinlik” hissine sahip olmadığını fark etmek olabilir. Zira insanların ekonomik, sosyal ve siyasal kararları alırken yetişkin gibi davranmalarını bekliyoruz.
Peki, yetişkinlik ne demek? Biyolojik ve duygusal yetişkinlik safhasına ne zaman ulaşıyoruz? Bu iki yetişkinlik arasında fark olursa ne olur? New York’ta yaşayan, psikoloji, sağlık, sinirbilim, wellness (zindelik), tıp ve sosyal bilimler alanlarında uzmanlaşmış Shayla Love, The New Yorker dergisindeki makalesinde bu konuya eğiliyor.
Yazıdan öne çıkan bölümleri aktarıyoruz:
Evlilik yeni bir evre midir?
“Geçtiğimiz Ekim ayında evlendikten sonra insanlar bana farklı hissedip hissetmediğimi sormaya başladı. Hayatım değişmiş miydi? Evliliği yeni bir yaşam evresinin başlangıcı olarak hiç düşünmemiştim; bu yüzden ne cevap vereceğimi bilemedim. Oysa eşimle uzun süredir birlikte yaşıyorduk ve evlilik bizim için ilişkimizin doğal bir parçasıydı. Yine de bu sorular ister istemez insanı düşündürüyor: Farkında olmadan yeni bir sayfa açmış olabilir miydim?
İnsan zihni, hayatı bölümlere ayırmayı seviyor. Psikolog Jean Piaget, çocukların bilişsel gelişimini dört aşamada ele alır. Biyologlar yaşlanmayı moleküler düzeydeki ani değişim dalgalarıyla açıklar. Geçen yaz bir sabah, ekonomistlerin orta yaş krizinin artık geçerli olmadığını ileri sürdüğünü okudum. Acaba gençler o kadar mutsuz ki orta yaşa gelmek artık bir rahatlama mı sağlıyor?
Yirmili yaşlar neden uzuyor?
Yakın çevremdeki birçok kişi yaş almanın anlamı üzerine kafa yoruyordu. Kız kardeşim yirmi beş yaşına bastığında kariyer baskısını daha yoğun hissetmeye başladı; kırk yaşına giren bir arkadaşım ise altı yıllık ilişkisini sonlandırdı. Bu sorgulamalar sürerken, Erik Erikson’un yaşam evrelerini anlattığı “Everybody Rides the Carousel” filmini izledim.
Freud’dan etkilenen Erikson, insan hayatını sekiz evrede ve her evreyi karşıt güçler arasındaki bir mücadele olarak tanımlar. Bebeklikte güven ile güvensizlik çatışırken, genç yetişkinlikte yakınlık ile yalnızlık karşı karşıya gelir. Yaş itibarıyla altıncı evrede sayılabilirdim; ancak ne bu aşama ne de diğerleri deneyimimi tam olarak karşılıyordu.
Yerleşik yetişkinlik nedir?
Clark Üniversitesi’nden Jeffrey Jensen Arnett, 2000 yılında “yeni yetişkinlik” kavramını ortaya attı. On sekiz ile yirmi dokuz yaş arasını kapsayan bu dönem, evliliğin ve kalıcı iş bulmanın giderek ertelendiği bir kuşağın gerçekliğini yansıtıyordu. Arnett, 2020’de meslektaşı Clare Mehta’nın önerdiği “yerleşik yetişkinlik” kavramına da dikkat çekti. Otuz ile kırk beş yaş aralığını kapsayan bu evrede bireyler ilk kez kariyer, evlilik ve ebeveynlik arasında denge kurmaya çalışıyor. Bu tanım bana daha tanıdık geldi.
Kategoriler gerçekten yeterli mi?
Yaşam evreleri çocukluktan ergenliğe, oradan yetişkinliğe uzanan tartışılmaz biyolojik geçişlere dayanır. Ancak doğadaki çeşitlilik, her sınıflandırmayı esnetmenin bir yolunu bulur.
Tarih boyunca kültürler hayatı farklı biçimlerde bölümlere ayırdı. Hipokrat dört evre tanımlarken, Solon yedi evre öngörüyordu. Hindu geleneğinde evreler kişinin üstlendiği rollere göre belirlenirdi. Talmud ise yirmi yaş sonrasını onar yıllık dilimlere ayırır ve seksen yaş civarında “özel bir güçten” söz eder. Bu ifade, altmış yaşın üzerindekilere hâlâ cazip geliyor.
Modern dünya yetişkinliği nasıl tanımladı?
On dokuzuncu yüzyılın sonlarında zorunlu eğitimin yaygınlaşmasıyla yaşam evreleri daha standart hale geldi. Yirminci yüzyılda yasal yetişkinlik yaşı belirlendi; emeklilik yaşı ve maaşları, yaşlılığın başlangıcına dair ölçütler sundu. 1989’da Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi, on sekiz yaş altındakilerin korunacağını ilan etti.
Arnett, 1990’larda yirmili yaşlarındaki birçok gencin kendini yetişkin gibi hissetmediğini fark etti. İnsanlar daha geç evleniyor, eğitimlerini daha geç tamamlıyor ve iş hayatına daha geç atılıyordu. Geleneksel yaş kategorileri bu yeni gerçekliği açıklamakta yetersiz kalıyordu. “Yeni yetişkinlik” kavramı böyle doğdu.
Yetişkinlik bir duygu mu, bir sorumluluk mu?
Emmanuel College’da psikolog olan ve Arnett’le birlikte çalışan Clare Mehta, “yerleşik yetişkinlik” terimini geliştirirken otuz ile kırk beş yaş arasındaki yoğun dönemin göz ardı edildiğini savunuyordu. Bu evrede insanlar henüz kariyerlerinin zirvesine ulaşmamış, çoğu zaman küçük çocuklara sahip ve aynı anda birçok sorumluluğu dengelemeye çalışıyor.
Mehta’nın devam eden araştırmasına ben de katıldım. İki saat süren bir çevrimiçi görüşmede hayatımın bu dönemini nasıl tanımladığımı anlattım. Ev satın almak ya da evlenmek gibi önemli adımlar atmış olsam da bu evreyi yalnızca olaylarla tarif etmek istemedim. Yirmili yaşlarımda da benzer adımları atabileceğimi hayal edebiliyordum; üstelik çok daha dağınık ve olgunluktan uzak bir biçimde. Asıl değişim içsel bir dönüşümde yatıyordu. Duygularımı daha iyi anlıyor, ilişkilerimde daha sabırlı davranıyor, “yaşa ve yaşat” yaklaşımını benimsiyordum. Kariyerimde ilerleme kaydetmiş olmanın verdiği gurur da cabasıydı; her şey tam anlamıyla yerine oturmamış olsa bile.
Benzer bir tabloyu 2024’te York Üniversitesi’nde doktora sonrası araştırmacı olan Megan Wright’ın çalışması da ortaya koydu. On yedi binden fazla kişinin katıldığı araştırmada, evlilik ve çocuk sahibi olmayı yetişkinlik ölçütü olarak görenlerin oranı yalnızca dörtte birdi. On sekiz yaşına basmayı belirleyici sayanların oranı da benzerdi. Çoğunluk ise sorumluluk almak, geçimini sağlamak ve istikrarlı bir kariyere sahip olmayı yetişkinlik hissiyle ilişkilendiriyordu. Birleşik Krallık’ta yaklaşık yedi yüz kişiyle yapılan başka bir çalışmada da yetişkinlik daha çok “davranışlarımın sonuçlarını üstlenmek” gibi psikolojik eşiklerle tanımlandı.
Yetişkinlik öznel bir hikâye mi?
Tarihsel olarak yaşam evreleri toplumsal beklentilerle şekillendi ve çoğu zaman sınırlayıcı oldu. Northwestern Üniversitesi’nden Dan McAdams, bu aşamaların elitist ve kuralcı yanlarına dikkat çekiyor. Modern hayatın çeşitliliği, tek bir doğru zaman çizelgesini geçersiz kılıyor. Arnett ve Mehta’nın önerdiği yeni kavramlar bu çeşitliliği daha iyi yansıtmayı amaçlıyor.
Mehta’ya göre yetişkinliğin önemli dönüm noktalarından biri çocuk sahibi olup olmamaya karar vermek. Ancak ekonomik koşullar, kişisel tercihler ya da doğurganlık sorunları bu soruya verilecek “hayır” yanıtını en az “evet” kadar meşru kılıyor. Öte yandan Mehta’nın kırklı yaşlarındaki eşi, evi, arabaları ve şirketi olmasına rağmen kendini yetişkin gibi hissetmediğini, sekiz saat boyunca pinball oynayabildiğini söylüyor. Yetişkinlik tanımı, kaçınılmaz olarak öznel bir alan. McAdams ise hayatı, içinde bir kahraman, bir olay örgüsü ve yan karakterler barındıran kişisel bir anlatı olarak görmeyi tercih ediyor.
Hayatımızı nasıl dönemlendiriyoruz?
Tarihçiler geçmişi anlamlandırmak için dönemlendirme yapar; belirli tarihlere, kırılma anlarına ve eğilimlere odaklanarak karmaşık bir akışı daha okunur hale getirir. Eric Hobsbawm’ın Fransız Devrimi’nden Birinci Dünya Savaşı’na uzanan süreci ‘uzun on dokuzuncu yüzyıl’ olarak adlandırması, bu bakışın çarpıcı örneklerinden biridir. Ancak tarih yalnızca savaşlar ve devrimlerle ilerlemez. Teknolojik atılımlar, demografik kaymalar ve gündelik hayattaki yavaş dönüşümler de en az büyük siyasi olaylar kadar belirleyicidir. Hayatı evrelere ayırma biçimimiz de benzer şekilde, hangi eşikleri görünür saydığımıza bağlıdır.
Geçen hafta yağmurlu bir akşam, eşimle içinde bulunduğumuz evrenin ne zaman başladığını konuştuk. Tanıştığımız gün mü, birlikte yaşamaya başladığımız an mı? O, Toronto’da başını kucağıma koyup uyuduğu günü hatırlattı ve “Derin bir güven vardı” dedi. Duvarlara birlikte astığımız tabloları, yerleştirdiğimiz mobilyaları andık. Çin’de büyükannemi ziyaret ettiğimiz yaz bana inci bir yüzük verip sevdiğimiz bir romandaki espriye gönderme yaparak “Bu inciler gibi yan yana dizilelim mi?” diye sormuştu. O an henüz resmî bir nikâh yoktu, ama bir eşik aşılmıştı. Bazen hayatın gerçek dönüm noktaları takvimlerde değil, incilerin ışıltısında saklıdır.”
Bu yazı ilk kez 9 Nisan 2026’da yayımlanmıştır.
