Jeo-politik

27 Ocak 2022

Yazdır

Rusya aslında ne istiyor?

Avrupa’da yeniden savaş rüzgarları esiyor. Rusya, Ukrayna sınırına yüz binden fazla askerini yığınca ABD ve Avrupa ayağa kalktı. Peki, Rusya gerçekten Ukrayna’yı işgal etmek mi istiyor? Almanya Dış İlişkiler Konseyi (DGAP) uzmanlarından Dr. Stefan Meister bundan kuşkulu. Almanya Dış İlişkiler Konseyi’nin internet sitesi için kaleme aldığı yorumda Meister, Rusya’nın asıl amacının NATO’nun aleyhine genişlemesini önlemek ve Avrupa üzerindeki nüfuzunu yeniden tesis etmek olduğunu belirtiyor. Değerlendirmesinden bölümler aktarıyoruz:

“Rus birliklerinin Aralık 2021 başından beri Ukrayna sınırına yaptığı muazzam yığınak, esasında ABD ve NATO ile Avrupa güvenlik mimarisi üzerine müzakerelerde Moskova’nın konumunu güçlendirmeye hizmet ediyor. Bilhassa Rusya’nın Ukrayna ve diğer eski Sovyetler Birliği ülkeleri üzerinde sınırlı egemenliğinin ve Avrupa üzerinde nüfuzunun kabul edilmesinin tanınmasına ilişkin.

Bu durumu Kırım’ın Rusya tarafından ilhakı ve Donbas’taki savaş çerçevesinde de görmek mümkün ki bunlar Paris Şartı ve Budapeşte Mutabakatı gibi Soğuk Savaş sonrası barış ve güvenlikle ilgili temel uluslararası anlaşmaların sorgulanmasına yol açtı. Bu yaklaşımı benimseyen Rus liderliği, Ukrayna’nın geleceğinin ve özellikle Donbas’taki durumun artık Normandiya Dörtlüsü çerçevesinde Berlin ve Paris ile değil, öncelikle ABD yönetimi ile müzakere edilmesi gerektiğini açıkça ortaya koyuyor. Ancak Avrupa ülkeleri müzakerelere dahil olacaksa Moskova, ABD, Almanya, Fransa, İngiltere ve İtalya liderleriyle bir “Mini Yalta” seçeneğini değerlendirecektir.

Avrupa güvenliği yeniden müzakere edilebilir mi?

Rus liderliği, iki taslak anlaşmada ABD ve NATO’dan yasal bağlayıcı güvenlik garantileri talep ediyor.

Temel taleplerin başında NATO’nun, özellikle Ukrayna veya Gürcistan gibi bölgedeki diğer devletlerle ilgili olarak daha fazla doğuya doğru genişlemeden kaçınma taahhüdü geliyor. Bu, NATO’nun 2008’deki Bükreş Zirvesinde teklif edilen muhtemel üyelik adaylığının geri çekilmesini gerektirecek. İkinci olarak NATO, Rusya sınırına herhangi bir silah veya askerî güç konuşlandırmayacağını garanti etmeli. Üçüncüsü, NATO, Sovyet sonrası devletlerle askerî işbirliğini sona erdirmeli ve askeri güçlerini 1997 düzeyine geri çekmeli. Bu, 1997’de İttifak üyesi olmayan NATO ülkelerinde artık askerî güç ve silah konuşlandırmamak anlamına gelebilir. Dolayısıyla Moskova, NATO’nun çok uluslu savaş gruplarını Polonya ve Baltık ülkelerinden çekmesini de talep ediyor. Dördüncüsü, ABD nükleer silahlarını Avrupa’dan çekmeli ve beşinci olarak Rusya’nın içişlerine karışmayı bırakmalı. Burada Kremlin, ABD’nin demokrasi inşa etme gündeminin bir parçası olarak “Renkli Devrimlere” verdiği desteğe atıfta bulunuyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da Moskova’nın Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya olası üyeliklerine hoş bakmadığını açıkça belirtti. Böylece Rus liderliği, erişimini geleneksel Sovyet sonrası etki alanının ötesine taşıyor ve NATO’nun Avrupa’daki rolünü azaltmaya çalışarak, Avrupa güvenlik politikasında baskın bir konum elde etmeye çalışıyor.

Rusya, eski Cumhurbaşkanı Dimitri Medvedev’in 2008’de yeni bir Avrupa güvenlik mimarisine ilişkin bir anlaşma teklifinde talep edildiği gibi, artık yalnızca Avrupa güvenliğine ilişkin tüm konularda veto hakkı talep etmiyor. Yeni amaç, ABD’nin Avrupa’daki rolünü büyük ölçüde azaltmak, Moskova için güvenlik garantileri oluşturmak ve Avrupa’daki etki alanlarını yasal olarak bağlayıcı bir temelde pekiştirmek. ABD ile Rusya arasında 10 Ocak 2022’de yapılan ilk görüşmeler, bu tür garantilerin gerçekçi olmadığını gösterdi.

Krizin kilit ülkesi Ukrayna

Rusya, Ukrayna’yı nüfuz ve bütünleşme alanının merkezi bir unsuru olarak görüyor.

Rus liderliği, Ukrayna Cumhurbaşkanı Başkan Vladimir Zelenskiy ile Donbas ihtilafına bir çözüm bulunması için müzakerelerde bulunmaktan vazgeçti. Bu, Dimitri Medvedev’in Ekim 2021’de yayınlanan ve Kiev’i “Washington’ın kulu” olarak tanımladığı ve mantıklı olan tek yaklaşımın Ukrayna’nın geleceğini ABD hükümetiyle müzakere etmek olduğunu savunduğu makalesinde çok net bir şekilde ortaya konuldu.

Ayrıca, Rus liderliği, Ukrayna’nın ABD ve diğer NATO üyelerinden aldığı silahlar ve askerî işbirliği yoluyla gizlice NATO’ya entegrasyonu konusunda da endişeli. Rusya açısından bu, Ukrayna’nın savunma yeteneklerini daha da artıracağı için Ukrayna’nın doğusundaki çatışmaları tırmandırma riskini artıracak. Bu da, Moskova’nın tırmanan hakimiyetine ve dolayısıyla Kiev üzerindeki etkisine mal olabilir.

Rusya’nın baskısı ve kazanımı

Öte yandan şu anda tırmanışta olan olaylarda hakimiyet, Ukrayna sınıra asker yığan, ısrarla sert bir söylemi sürdüren ve iki anlaşma taslağı hazırlayarak ABD liderliğini baskı altına alan Rusya’da.

2021’in başlarındaki askerî yığınaktan sonra olduğu gibi, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Joe Biden’ı kendisiyle konuşmaya ikna etmeyi başardı. Putin, Biden’ı ikili bir müzakere formatına zorlamaya çalışıyor, böylece Putin eşit şartlarda münhasır bir müzakere ortağı olarak kabul ediliyor. Böylece ABD Başkanı’nın Avrupa güvenlik meselelerini ve Rusya-Ukrayna ihtilafını başta Almanya olmak üzere Avrupa’ya havale etmeyi içeren yaklaşımı işe yaramaz hale geldi.

Moskova, Avrupalıları güvenlik politikaları olmadığı için eşit müzakere ortakları olarak kabul etmiyor. Bu arada Washington, Rusya’nın güvenlik çıkarlarını artık göz ardı edemeyeceğini kabul etmek zorunda kalıyor. Bu yaklaşımla Rusya Devlet Başkanı, ABD ile Avrupalı müttefikleri arasındaki birliği sınıyor.

Uzun süreli ve çok taraflı müzakereler

Rusya’nın talep ettiği güvenlik garantilerinde anlaşmaya varılması kısa vadede mümkün olmayacaktır. Bu nedenle Kremlin’in politikasına uygun yanıt, Avrupa’nın güvenlik konularını Washington ve Avrupa başkentleri arasında yakın bir koordinasyonla çok taraflı bir müzakere çerçevesinde ele almaktır.

NATO-Rusya Konseyi’nin yeniden canlanması ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı çerçevesinde müzakerelerin güncellenmesi de gidişatın bu yönde olduğunu gösteriyor.

Kremlin, Avrupa güvenliği konusunda yeni müzakereler olmadan Avrupa’da başka bir savaşın mümkün olduğunu açıkça belirtti. Böylece, bir yanda Avrupa ve ABD, diğer yanda Rusya arasında, 1990’ların başında üzerinde anlaşmaya varılan belgelere başvurmanın artık yeterli olmadığı yeni bir çekişme yaşanıyor. Silahların kontrolü konusu da Rusya ile yeniden gündeme getirilmelidir, çünkü neredeyse tüm önemli silahsızlanma anlaşmaları artık işlemez halde.

Rusya’ya karşı neye ihtiyaç var?

Öncelikle ihtiyaç duyulan şey, Rusya’ya karşı müzakere pozisyonunu güçlendirmek için olası ekonomik yaptırımlar ve askerî caydırıcılıkla birleştirilmiş açık kırmızı çizgiler. İkinci olarak, ABD’nin Avrupalı müttefikleriyle birlikte Avrupa güvenliği konusundaki fikirlerini Rus liderliğiyle tartıştığı işlevsel birçok taraflı format gerekiyor.

Bu, tarafların duruşları arasındaki fark büyük olduğu için hızlı çözümlerin olmadığı uzun bir süreç olabilir.

Gerginliğin hakimiyetini Moskova’dan almalı ve reaktif bir rolden aktif bir role geçilmeli.

Almanya bu bağlamda kilit bir konuma sahip: Çok taraflı bir formatın gelişimini önemli ölçüde etkileme ve Moskova’ya Avrupalı ortakların ve Washington’ın Rusya’ya karşı birlik olduğunu inandırıcı bir şekilde göstermek için Kuzey Akım 2’nin iptali de dahil tüm seçenekleri masaya koyma potansiyeline sahip.”

Bu yazı ilk kez 27 Ocak 2022’de yayımlanmıştır.

 

Dr. Stefan Meister’in DGAP sitesinde yayınlanan “Avrupa Güvenliğinin Geleceği – Rusya Ne İstiyor?” başlıklı yazısından bölümler Mustafa Alkan tarafından çevrilmiş ve editoryal katkısı ile yayına hazırlanmıştır. Yazının orijinaline aşağıdaki linkten erişilebilir: https://dgap.org/en/research/publications/future-european-security-what-does-russia-want

Fikir Turu

Fikir Turu, yalnızca Türkiye’deki düşünce hayatını değil, dünyanın da ne düşündüğünü, tartıştığını okurlarına aktarmaya çalışıyor. Bu amaçla, İngilizce, Arapça, Rusça, Almanca ve Çince yazılmış önemli makalelerin belli başlı bölümlerini çevirerek, editoryal katkılarla okuruna sunmaya çalışıyor. Her makalenin orijinal metnine ve değerli çevirmen arkadaşlarımızın bilgilerine makalenin alt kısmındaki notlardan ulaşabilirsiniz.

guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments

En Güncel Makaleler

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
Send this to a friend