Trump, Şi ve Putin Şencen’de buluşuyor: Yeni Yalta mı, Çin’in güç gösterisi mi?

1945'te Roosevelt, Churchill ve Stalin savaş sonrası dünya düzenini konuşmak için Yalta'da buluşmuştu. 81 yıl sonra ABD, Çin ve Rusya liderlerini aynı masada buluşturacak Şencen zirvesinin gündeminde ne var? Bu zirveden hangi sonuçlar çıkabilir? Dr. Muhammed Berdibek yazdı.

4 Şubat 1945’te Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill ve Josef Stalin Yalta’da bir araya geldiğinde Almanya henüz teslim olmamıştı. Üç müttefik, yaklaşan zaferin ardından Avrupa’nın nasıl yönetileceğini görüşüyordu. Almanya’nın işgal bölgeleri, Polonya’nın sınırları ve kurulacak Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde büyük güçlerin hangi yetkilere sahip olacağı masadaydı. Yalta’da alınan kararlar, savaş sonrası Avrupa’nın sınırlarını ve diplomasinin kurallarını biçimlendirdi.

Yalta Konferansı’nın açılışından tam 81 yıl, 9 ay ve 15 gün sonra, 19 Kasım 2026’da Donald Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin Şencen’de buluşacak. Çin Dışişleri Bakanlığına göre bu, ABD, Çin ve Rusya devlet başkanlarının tarihteki ilk yüz yüze üçlü görüşmesi olacak. Üç ülke de Asya-Pasifik Ekonomik İş Birliği (APEC) üyesi. 18 ve 19 Kasım’da düzenlenecek 33. APEC Liderler Zirvesi, ev sahibi Şi’nin Trump ve Putin’i aynı masada ağırlaması için doğal bir fırsat.

Kimin önceliği ne?

Yalta’ya aynı savaşta ortak bir zafere yaklaşan üç müttefik gelmişti. Yani galipler masasıydı. Şencen’de her liderin önceliği farklı.

Rusya, Ukrayna savaşının askerî ve ekonomik maliyetini taşırken Washington’un gündeminde İran’la çatışma var. Çin, bu iki savaşa da doğrudan taraf olmadan sanayi ve teknoloji kapasitesini geliştirmeyi sürdürdü. Şi’nin masaya diğer iki lidere göre daha geniş bir hareket alanıyla oturmasının bir nedeni bu.

İlla bir kıyaslama yapılacaksa, Şencen’de 1945’in ABD’sini en çok hatırlatan ülke Çin. ABD, İkinci Dünya Savaşı’na fiilen katılmıştı. Ancak Avrupa’nın sanayi merkezleri ağır yıkıma uğrarken Amerikan sanayisi üretimini artırmıştı. Roosevelt Yalta’ya, bu ekonomik gücü savaş sonrası düzenin kuruluşunda kullanabilecek bir ülkenin lideri olarak geldi. Bugün Şi’nin pazarlık gücü de büyük ölçüde Çin’in dünya üretiminde ve ticaretinde tuttuğu yerden geliyor.

Şi, aynı gün Trump ve Putin’le güvenlik meselelerini ele alacak, Trump’la baş başa görüşmesinde ise gümrük tarifelerini, tarım ticaretini ve ileri teknolojiye erişimi konuşabilecek. Şencen’de ticarete ilişkin somut bir adım atılacaksa, ilk bakılacak yer bu ikili görüşme.

Nükleer silahlar da masada

Trump’ın üçlü masaya getirmek istediği başlıklardan biri nükleer silahların azaltılması.

Üç ülkenin elinde dünyadaki nükleer savaş başlıklarının yaklaşık yüzde 91’i bulunuyor. Ocak 2026 tahminlerine göre Rusya’nın toplam envanterinde 5.420, ABD’ninkinde 5.042, Çin’inkinde ise 620 başlık var. Hizmetten çekilmiş ve sökülmeyi bekleyen başlıklar da bu sayılara dâhil.

Washington’ın hesabında Çin’in cephaneliğini ne hızla büyütebileceği de var. Amerikan askerî tahminlerine göre Çin’in nükleer başlık sayısı 2030’a kadar 1000’i aşabilir. Bu sayı ABD’nin bugünkü askerî stokunun hayli altında kalsa da birkaç yıl içinde bu ölçekte bir artış, Çin’in üretim kapasitesinin Washington açısından neden önem taşıdığını gösteriyor. Trump’ın konuyu şimdiden açmasının bir nedeni de Pekin’i cephaneliği daha fazla büyümeden müzakereye çekmek istemesi.

Pekin’in envanteri, Washington ve Moskova’nın her birinin yaklaşık sekizde biri düzeyinde. Bu fark, üç ülkenin aynı oranda indirime gitmesi hâlinde bile büyük ölçüde korunur. Dolayısıyla Çin’in, kendi cephaneliğine bir sınır koymayı görüşmeden önce ABD ve Rusya’dan indirim istemesi beklenebilir. Nükleer meselede Şencen’den çıkabilecek ilk somut sonuç, üç ülkenin nereden başlayacaklarını görüşmek üzere uzmanlarına görev vermesi olur.

İran ve Hürmüz

Washington’ın üçlü görüşmede açmayı planladığı bir diğer konu İran. İran petrolünün başlıca alıcısı olan Çin’in Tahran üzerindeki baskıyı artıracak bir karara destek vermesini beklemek güç. Pekin’in Hürmüz Boğazı’ndan geçen enerji akışında da doğrudan çıkarı var. Boğazda sevkiyat aksadığında Çin’in Körfez’den aldığı petrol de bundan etkileniyor. Bu nedenle Şi, hem Tahran’la ilişkisini koruyacak hem de Hürmüz’de sevkiyatın önünü açacak bir diplomatik adım arayabilir.

Babülmendep’te güç dengesi daha parçalı. Husiler, Yemen kıyısından ticari gemilere yönelik saldırılarıyla trafiği ciddi biçimde aksatabildiklerini gösterdi. Boğazın karşı yakasındaki Cibuti’de ise ABD, Çin, Japonya, Fransa ve İtalya’nın askerî tesisleri bulunuyor. Bu varlık, tek bir aktörün geçiş üzerinde kalıcı hâkimiyet kurmasını güçleştiriyor. Ayrıca gemiler, daha uzun ve masraflı olsa da Ümit Burnu üzerinden Kızıldeniz’i bütünüyle dolaşabiliyor. Hürmüz’de ise Körfez’deki ihracat limanlarından çıkan petrol için boru hatlarının karşılayabileceği alternatif kapasite sınırlı. Pekin açısından Hürmüz’ü açık tutmanın önemi de buradan geliyor.

Ukrayna pazarlığı yapılır mı?

Washington’ın açıklamalarına göre Ukrayna savaşının üçlü görüşmenin resmî gündemine alınması beklenmiyor. Yine de Şi, enerji güvenliğini konuşurken savaşa değinebilir. Savaşın uzaması ve yaptırımların sıkılaşması, Rusya’dan Çin’e petrol ve doğal gaz tedarikini aksatabilir ya da daha maliyetli hâle getirebilir.

Zelenski’nin kaygısı, Ukrayna’nın toprakları ve güvenliği hakkında Kiev’in bulunmadığı bir masada pazarlık yapılması. Kendi aktardığına göre Amerikan heyetinin Abu Dabi’de Donbas’tan çekilme karşılığında NATO üyeliği ihtimalini gündeme getirmesi, bu kaygıyı anlaşılır kılıyor. Zelenski’nin Şencen’de ne konuşulacağını belirleme imkânı sınırlı. Ukrayna’yla ilgili bir anlaşmanın uygulanması ise Kiev’in tutumuna da bağlı.

Kiev açısından Yalta benzetmesinin anlam kazandığı yer burası. 1945’te Polonya’nın sınırları görüşülürken masada Polonyalı bir temsilci yoktu. Zelenski’nin kaygısı da Ukrayna’nın sınırlarının ve güvenliğinin, Kiev’in söz hakkı bulamadığı bir büyük güç pazarlığına konu olması.

Şencen’den Yalta çıkar mı?

Şencen’den Yalta çıkmaz. Yalta’da yaklaşan ortak zafer, üç müttefike savaş sonrasını düzenlemek için pazarlık zemini sağlıyordu. Şencen’de ABD, Çin ve Rusya’nın çıkarları ancak belirli konularda örtüşüyor. İran konusunda gerilimi düşürecek ortak bir adım ya da nükleer silahlar üzerine devam edecek bir müzakere, bu ilk toplantı için kayda değer bir sonuç olur.

Buluşmanın asıl önemi Çin’in yükselişinde yatıyor. Şi, aynı gün ABD başkanıyla ticaret pazarlığı yapacak ve Washington ile Moskova’yı ilk kez devlet başkanları düzeyinde üçlü bir toplantıda ağırlayacak. Şencen, Çin’in dünya üretiminde ve ticaretinde kazandığı ağırlığın büyük güç diplomasisine nasıl yansıdığını gösteriyor. Pekin’in bu ağırlığı ne ölçüde kullanabildiğini ise 19 Kasım’dan sonra hangi görüşmelerin devam edeceği gösterecek.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fikir Turu’nun editöryel politikasını yansıtmayabilir.

Bu yazı ilk kez 19 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.

Muhammed Berdibek
Muhammed Berdibek
Dr. Muhammed Berdibek - 1983 yılında Bingöl’de doğdu. Lisans eğitimini Bilkent Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde tamamladı. Yüksek lisansını Orta Doğu Teknik Üniversitesi Ortadoğu Çalışmaları bölümünde yaptı. Doktora öğrenimi, Ankara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde tamamladı. İyi derecede İngilizce ve Farsça bilmekle beraber orta derecede Arapça bilgisine sahiptir. Muhtelif gazete ve dergilerde yazıları yayımlandı."Mehdi’den Önce, Devrimden Sonra İran", "Belki de Dilimden Bu Şarkı Düşmez", "Siyah Güzeldir" ve "Bir de Bakmışsın Uzaklardasın" olmak üzere dört kitap kaleme aldı.

YORUMLAR

Subscribe
Bildir
guest

0 Yorum
Eskiler
En Yeniler Beğenilenler

Son Eklenenler

Trump, Şi ve Putin Şencen’de buluşuyor: Yeni Yalta mı, Çin’in güç gösterisi mi?

1945'te Roosevelt, Churchill ve Stalin savaş sonrası dünya düzenini konuşmak için Yalta'da buluşmuştu. 81 yıl sonra ABD, Çin ve Rusya liderlerini aynı masada buluşturacak Şencen zirvesinin gündeminde ne var? Bu zirveden hangi sonuçlar çıkabilir? Dr. Muhammed Berdibek yazdı.

4 Şubat 1945’te Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill ve Josef Stalin Yalta’da bir araya geldiğinde Almanya henüz teslim olmamıştı. Üç müttefik, yaklaşan zaferin ardından Avrupa’nın nasıl yönetileceğini görüşüyordu. Almanya’nın işgal bölgeleri, Polonya’nın sınırları ve kurulacak Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde büyük güçlerin hangi yetkilere sahip olacağı masadaydı. Yalta’da alınan kararlar, savaş sonrası Avrupa’nın sınırlarını ve diplomasinin kurallarını biçimlendirdi.

Yalta Konferansı’nın açılışından tam 81 yıl, 9 ay ve 15 gün sonra, 19 Kasım 2026’da Donald Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin Şencen’de buluşacak. Çin Dışişleri Bakanlığına göre bu, ABD, Çin ve Rusya devlet başkanlarının tarihteki ilk yüz yüze üçlü görüşmesi olacak. Üç ülke de Asya-Pasifik Ekonomik İş Birliği (APEC) üyesi. 18 ve 19 Kasım’da düzenlenecek 33. APEC Liderler Zirvesi, ev sahibi Şi’nin Trump ve Putin’i aynı masada ağırlaması için doğal bir fırsat.

Kimin önceliği ne?

Yalta’ya aynı savaşta ortak bir zafere yaklaşan üç müttefik gelmişti. Yani galipler masasıydı. Şencen’de her liderin önceliği farklı.

Rusya, Ukrayna savaşının askerî ve ekonomik maliyetini taşırken Washington’un gündeminde İran’la çatışma var. Çin, bu iki savaşa da doğrudan taraf olmadan sanayi ve teknoloji kapasitesini geliştirmeyi sürdürdü. Şi’nin masaya diğer iki lidere göre daha geniş bir hareket alanıyla oturmasının bir nedeni bu.

İlla bir kıyaslama yapılacaksa, Şencen’de 1945’in ABD’sini en çok hatırlatan ülke Çin. ABD, İkinci Dünya Savaşı’na fiilen katılmıştı. Ancak Avrupa’nın sanayi merkezleri ağır yıkıma uğrarken Amerikan sanayisi üretimini artırmıştı. Roosevelt Yalta’ya, bu ekonomik gücü savaş sonrası düzenin kuruluşunda kullanabilecek bir ülkenin lideri olarak geldi. Bugün Şi’nin pazarlık gücü de büyük ölçüde Çin’in dünya üretiminde ve ticaretinde tuttuğu yerden geliyor.

Şi, aynı gün Trump ve Putin’le güvenlik meselelerini ele alacak, Trump’la baş başa görüşmesinde ise gümrük tarifelerini, tarım ticaretini ve ileri teknolojiye erişimi konuşabilecek. Şencen’de ticarete ilişkin somut bir adım atılacaksa, ilk bakılacak yer bu ikili görüşme.

Nükleer silahlar da masada

Trump’ın üçlü masaya getirmek istediği başlıklardan biri nükleer silahların azaltılması.

Üç ülkenin elinde dünyadaki nükleer savaş başlıklarının yaklaşık yüzde 91’i bulunuyor. Ocak 2026 tahminlerine göre Rusya’nın toplam envanterinde 5.420, ABD’ninkinde 5.042, Çin’inkinde ise 620 başlık var. Hizmetten çekilmiş ve sökülmeyi bekleyen başlıklar da bu sayılara dâhil.

Washington’ın hesabında Çin’in cephaneliğini ne hızla büyütebileceği de var. Amerikan askerî tahminlerine göre Çin’in nükleer başlık sayısı 2030’a kadar 1000’i aşabilir. Bu sayı ABD’nin bugünkü askerî stokunun hayli altında kalsa da birkaç yıl içinde bu ölçekte bir artış, Çin’in üretim kapasitesinin Washington açısından neden önem taşıdığını gösteriyor. Trump’ın konuyu şimdiden açmasının bir nedeni de Pekin’i cephaneliği daha fazla büyümeden müzakereye çekmek istemesi.

Pekin’in envanteri, Washington ve Moskova’nın her birinin yaklaşık sekizde biri düzeyinde. Bu fark, üç ülkenin aynı oranda indirime gitmesi hâlinde bile büyük ölçüde korunur. Dolayısıyla Çin’in, kendi cephaneliğine bir sınır koymayı görüşmeden önce ABD ve Rusya’dan indirim istemesi beklenebilir. Nükleer meselede Şencen’den çıkabilecek ilk somut sonuç, üç ülkenin nereden başlayacaklarını görüşmek üzere uzmanlarına görev vermesi olur.

İran ve Hürmüz

Washington’ın üçlü görüşmede açmayı planladığı bir diğer konu İran. İran petrolünün başlıca alıcısı olan Çin’in Tahran üzerindeki baskıyı artıracak bir karara destek vermesini beklemek güç. Pekin’in Hürmüz Boğazı’ndan geçen enerji akışında da doğrudan çıkarı var. Boğazda sevkiyat aksadığında Çin’in Körfez’den aldığı petrol de bundan etkileniyor. Bu nedenle Şi, hem Tahran’la ilişkisini koruyacak hem de Hürmüz’de sevkiyatın önünü açacak bir diplomatik adım arayabilir.

Babülmendep’te güç dengesi daha parçalı. Husiler, Yemen kıyısından ticari gemilere yönelik saldırılarıyla trafiği ciddi biçimde aksatabildiklerini gösterdi. Boğazın karşı yakasındaki Cibuti’de ise ABD, Çin, Japonya, Fransa ve İtalya’nın askerî tesisleri bulunuyor. Bu varlık, tek bir aktörün geçiş üzerinde kalıcı hâkimiyet kurmasını güçleştiriyor. Ayrıca gemiler, daha uzun ve masraflı olsa da Ümit Burnu üzerinden Kızıldeniz’i bütünüyle dolaşabiliyor. Hürmüz’de ise Körfez’deki ihracat limanlarından çıkan petrol için boru hatlarının karşılayabileceği alternatif kapasite sınırlı. Pekin açısından Hürmüz’ü açık tutmanın önemi de buradan geliyor.

Ukrayna pazarlığı yapılır mı?

Washington’ın açıklamalarına göre Ukrayna savaşının üçlü görüşmenin resmî gündemine alınması beklenmiyor. Yine de Şi, enerji güvenliğini konuşurken savaşa değinebilir. Savaşın uzaması ve yaptırımların sıkılaşması, Rusya’dan Çin’e petrol ve doğal gaz tedarikini aksatabilir ya da daha maliyetli hâle getirebilir.

Zelenski’nin kaygısı, Ukrayna’nın toprakları ve güvenliği hakkında Kiev’in bulunmadığı bir masada pazarlık yapılması. Kendi aktardığına göre Amerikan heyetinin Abu Dabi’de Donbas’tan çekilme karşılığında NATO üyeliği ihtimalini gündeme getirmesi, bu kaygıyı anlaşılır kılıyor. Zelenski’nin Şencen’de ne konuşulacağını belirleme imkânı sınırlı. Ukrayna’yla ilgili bir anlaşmanın uygulanması ise Kiev’in tutumuna da bağlı.

Kiev açısından Yalta benzetmesinin anlam kazandığı yer burası. 1945’te Polonya’nın sınırları görüşülürken masada Polonyalı bir temsilci yoktu. Zelenski’nin kaygısı da Ukrayna’nın sınırlarının ve güvenliğinin, Kiev’in söz hakkı bulamadığı bir büyük güç pazarlığına konu olması.

Şencen’den Yalta çıkar mı?

Şencen’den Yalta çıkmaz. Yalta’da yaklaşan ortak zafer, üç müttefike savaş sonrasını düzenlemek için pazarlık zemini sağlıyordu. Şencen’de ABD, Çin ve Rusya’nın çıkarları ancak belirli konularda örtüşüyor. İran konusunda gerilimi düşürecek ortak bir adım ya da nükleer silahlar üzerine devam edecek bir müzakere, bu ilk toplantı için kayda değer bir sonuç olur.

Buluşmanın asıl önemi Çin’in yükselişinde yatıyor. Şi, aynı gün ABD başkanıyla ticaret pazarlığı yapacak ve Washington ile Moskova’yı ilk kez devlet başkanları düzeyinde üçlü bir toplantıda ağırlayacak. Şencen, Çin’in dünya üretiminde ve ticaretinde kazandığı ağırlığın büyük güç diplomasisine nasıl yansıdığını gösteriyor. Pekin’in bu ağırlığı ne ölçüde kullanabildiğini ise 19 Kasım’dan sonra hangi görüşmelerin devam edeceği gösterecek.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fikir Turu’nun editöryel politikasını yansıtmayabilir.

Bu yazı ilk kez 19 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.

Muhammed Berdibek
Muhammed Berdibek
Dr. Muhammed Berdibek - 1983 yılında Bingöl’de doğdu. Lisans eğitimini Bilkent Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde tamamladı. Yüksek lisansını Orta Doğu Teknik Üniversitesi Ortadoğu Çalışmaları bölümünde yaptı. Doktora öğrenimi, Ankara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde tamamladı. İyi derecede İngilizce ve Farsça bilmekle beraber orta derecede Arapça bilgisine sahiptir. Muhtelif gazete ve dergilerde yazıları yayımlandı."Mehdi’den Önce, Devrimden Sonra İran", "Belki de Dilimden Bu Şarkı Düşmez", "Siyah Güzeldir" ve "Bir de Bakmışsın Uzaklardasın" olmak üzere dört kitap kaleme aldı.

YORUMLAR

Subscribe
Bildir
guest

0 Yorum
Eskiler
En Yeniler Beğenilenler

Son Eklenenler

0
Would love your thoughts, please comment.x