Ambalajlı sularda ozonlu mu, ozonsuz su mu? Sağlıklı suyun ölçüsü ne?

Ozonlanmış su gerçekten daha mı sağlıklı? Ozon hangi koşullarda gerekli, hangi durumlarda gereksiz olabilir? Doğal mineralli sularda ozon kullanımı ne anlama geliyor? Bromat riski neden önemli? Bir suyun güvenliğini belirleyen asıl ölçüt ozon kullanılıp kullanılmaması mı, yoksa kaynaktan şişeye kadar bütün üretim sürecinin nasıl yönetildiği mi? Prof. Dr. Mustafa Altındiş yazdı.

Su, insan yaşamının vazgeçilmez unsurudur; ancak sağlıklı su yalnızca berrak, kokusuz ve hoş içimli su demek değildir. Bir suyun güvenliğini kaynağının niteliği, mineral ve kimyasal bileşimi, mikrobiyolojik kalitesi, kaptajdan[1] doluma kadar geçirdiği prosesler, ambalajı ve depolama koşulları birlikte belirler. Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel yaklaşımı da su güvenliğini yalnız son üründe yapılan analizlerle değil, kaynaktan tüketiciye kadar uzanan risk temelli bir yönetim sistemi içinde ele almaktadır.

Türkiye’de tüketicinin önünde kaynak suları, içme suları ve doğal mineralli sular başta olmak üzere farklı ambalajlı su seçenekleri bulunmaktadır. Bunların günlük dilde çoğu zaman yalnız “şişe suyu” olarak adlandırılması önemli bir ayrıntıyı görünmez hâle getiriyor: Her ambalajlı su aynı değildir ve her suya uygulanabilecek işlemler de aynı değildir.

Doğal mineralli suyu sıradan içme suyundan ayıran temel özelliklerden biri, belirli mineral tuzları ve eser elementler içeren, kaynağına özgü ve görece kararlı bileşimidir. Codex Alimentarius’da doğal mineralli suyu bu özellikleri üzerinden tanımlar ve uygulanan işlemlerin suya karakterini veren temel mineral bileşenlerini değiştirmemesi gerektiğini belirtir.

Suyun güvenliği şişede başlamaz

Ambalajlı su üretiminde en sık yapılan zihinsel hata, güvenliği yalnız dolumdan hemen önceki suyun analiziyle değerlendirmektir. Oysa mikrobiyolojik güvenlik zinciri çok daha geriden başlar:

Kaynak → kaptaj → isale hattı → depolama → filtrasyon/uygun proses → dolum hattı → kapak ve ambalaj → depolama → tüketici

Bu zincirin herhangi bir noktasındaki biyofilm, uygunsuz tank hijyeni, kontamine olmuş dolum nozulu veya çevresel kontaminasyon son ürünü etkileyebilir. Bu nedenle güçlü bir su güvenliği sistemi yalnız “son ürün temiz mi?” sorusunu değil, “kontaminasyon nerede ortaya çıkabilir ve ortaya çıkmadan nasıl engellenebilir?” sorusunu sorar. Bu yaklaşım özellikle doğal mineralli sularda önemlidir. Çünkü ideal olan, başlangıçta mikrobiyolojik olarak kaliteli bir kaynağın korunması ve bu kalitenin doluma kadar bozulmadan sürdürülmesidir.

Peki, ozon neden kullanılıyor?

Ozon, üç oksijen atomundan oluşan (O₃) son derece güçlü bir oksidandır. Su teknolojilerinde uzun süredir kullanılan önemli bir mikrobiyolojik ve kimyasal bariyerdir.

Uygun şekilde tasarlanmış ozonlama; bakterilerin yanı sıra çeşitli virüs ve protozoonların inaktivasyonunda etkili olabilir. Klorla karşılaştırıldığında bazı mikroorganizmalara karşı oldukça güçlüdür ve kısa temas sürelerinde etkili olabilmektedir. Ayrıca demir, mangan ve sülfür bileşiklerini oksitleyebilir; bazı renk, tat ve koku problemlerinin giderilmesine yardımcı olabilir.

Bu özellikleri nedeniyle ozon, su güvenliği açısından son derece değerli bir teknolojidir. Fakat burada tüketicinin zihnindeki önemli bir kavramı düzeltmek gerekiyor.

“Ozonlu su” aslında ne demektir?

Günlük dilde “ozonlu su-ozonlanmış su” dediğimizde sanki tükettiğimiz şişenin içinde sağlığa yararlı miktarda ozon bulunuyormuş gibi bir algı oluşabiliyor. Oysa ozon kararsızdır ve hızla parçalanır. Dolayısıyla ambalajlı sulardaki asıl mesele çoğunlukla “ozon içmek” değil, üretim prosesinin belirli aşamasında suya ozon uygulanmış olmasıdır. Bu ayrım sağlık iletişimi açısından önemlidir.

Ozonlama bir sağlık takviyesi değildir; bir su işleme ve mikrobiyolojik/oksidatif kontrol teknolojisidir. Bu nedenle “ozonlu su daha sağlıklıdır” şeklindeki genellemenin de “ozonsuz su daha sağlıklıdır” şeklindeki karşı iddianın da tek başına bilimsel karşılığı yoktur. Asıl soru şudur: Bu suyun özelliklerine ve yasal kategorisine göre ozon gerekli midir; gerekiyorsa hangi amaçla, hangi dozda ve hangi kontrol sistemi altında uygulanmaktadır?

Ozonun sağlık açısından asıl değeri: Mikrobiyolojik güvenlik

Ozonun sağlık açısından en önemli yararı, suyun “alkali”, “enerjik” veya başka bir popüler sağlık iddiasına sahip olmasını sağlaması değildir.

Asıl değer patojen mikroorganizmaların inaktivasyonuna katkıda bulunmasıdır.

Güvenli içme suyunun halk sağlığı açısından temel amacı da zaten su kaynaklı enfeksiyonların önlenmesidir. Bu açıdan uygun bir sistem içinde kullanılan ozon güçlü bir güvenlik bariyeri sağlayabilir. EPA değerlendirmelerinde ozonun bakteriler yanında virüsler ve Cryptosporidium ile Giardia gibi dezenfeksiyona daha dirençli organizmalara karşı önemli etkinliği vurgulanmaktadır. Ancak ozonun önemli bir özelliği daha vardır: kalıcı dezenfektan rezidüsü (kalıntı) bırakmaz. Yani su ozonlama aşamasından mikrobiyolojik olarak çok iyi durumda çıksa bile, sonrasında kontamine bir tanktan, biyofilm içeren bir borudan veya hijyeni yetersiz bir dolum nozulundan geçerse yeniden kontamine olabilir. Bu nedenle ozonlama, kötü hijyen uygulamalarının telafisi değildir.

İyi kaynak + iyi proses hijyeni + doğru ozonlama, gerekiyorsa güçlü bir sistemdir.

Kontamine kaynak + su hatlarında mikroorganizma biyofilm tabakası oluşmuş tesis + ozonlama ise güvenli su üretiminin bilimsel karşılığı değildir.

Ozon her su için gerekli midir?

Hayır. Bu nokta özellikle doğal mineralli sular açısından önemlidir. Doğal mineralli suyun değerlerinden biri, kaynağına özgü mineral kompozisyonunun ve doğal karakterinin korunmasıdır. Codex standardı da izin verilen işlemlerin suya karakteristik özelliklerini veren temel mineral bileşenlerini değiştirmemesi gerektiğini belirtmektedir.  Ozon demir, mangan ve kükürt bileşiklerini oksitleyebilir. Normal içme suyu arıtımında bu özellik önemli bir avantaj olabilirken, doğal mineralli sularda suyun özgün fizikokimyasal karakterinin korunması ayrıca dikkate alınmalıdır.

Avrupa Birliği düzenlemelerinde de doğal mineralli sularda ozonla zenginleştirilmiş hava kullanımı, genel bir “suyu dezenfekte etme” yaklaşımı olarak değil; belirli koşullar altında demir, mangan, kükürt ve arsenik bileşiklerinin ayrılması amacıyla düzenlenmiştir. Bu işlemin uygulanması ayrıca etiketleme hükümlerine tabidir. Dolayısıyla “ozonsuz” ifadesi de tek başına bir üstünlük göstergesi değildir. Kaynağı çok iyi korunmuş, mikrobiyolojik kalitesi yüksek, kaptajı güvenli, isale hattı ve tankları biyofilmden korunmuş ve hijyenik olarak valide edilmiş (doğrulanmış) bir sistemde ozona ihtiyaç duyulmaması mümkün olabilir. Buna karşılık riskli bir sistemde sırf “doğallığı korumak” gerekçesiyle gerekli mikrobiyolojik bariyerlerden vazgeçilmesi de doğru değildir.

Ozonun diğer yüzü: bromat

Ozonlama konusunda sağlık açısından üzerinde en fazla durulması gereken konulardan biri bromat oluşumudur. Suyun içerisinde doğal olarak bromür bulunuyorsa ozonlama sırasında gerçekleşen oksidasyon reaksiyonları sonucunda bromat oluşabilir. Oluşan miktar, bromür konsantrasyonunun yanı sıra ozon dozu, pH, alkalinite ve çözünmüş organik karbon gibi özelliklere de bağlıdır. Dünya Sağlık Örgütü bu nedenle ozonlanmış sularda bromatı özel olarak değerlendirmektedir. Dünya Sağlık Örgütü’nun içme suyu için bromat kılavuz değeri 10 µg/L düzeyindedir. ABD EPA’nın maksimum kontaminant seviyesi de 0,010 mg/L, yani 10 µg/L’dir. Uzun süre yüksek düzeylerde maruziyet kanser riski açısından değerlendirilmiştir. Buradan önemli bir sonuç çıkar:

Ozon kullanmak kadar, ozon kullanımını doğru yönetmek de halk sağlığı konusudur.

Ozonlanan bir suda ham suyun bromür düzeyinin bilinmesi, prosesin valide edilmesi ve gerektiğinde son üründe bromatın izlenmesi gerekir.

Ozonlanmış su mu, ozonsuz su mu?

Cevap şaşırtıcı derecede basittir. Tek başına hiçbiri tam tercih nedeni değildir. Bir şişenin üzerinde “ozon uygulanmamıştır” yazması o suyun otomatik olarak daha sağlıklı olduğunu göstermez. Benzer şekilde ozon uygulanmış olması da suya özel bir sağlık kazandırmaz. Dahası sağlık açısından belirleyici olan;

  • kaynağın korunmuş olması,
  • kimyasal ve mineral kompozisyonun uygunluğu,
  • mikrobiyolojik güvenlik,
  • üretim prosesinin kontrolü,
  • tank ve borularda biyofilm oluşmaması,
  • dolum hattı ve ambalaj hijyeni,
  • kullanılan işlemlerin suyun kategorisine ve mevzuata uygunluğu,
  • ozon kullanılıyorsa dozunun ve olası yan ürünlerinin kontrolüdür.

Bu nedenle tüketicinin “ozonlu mu, ozonsuz mu?” sorusundan önce sorması gereken soru: “Bu su kaynaktan şişeye kadar ne kadar iyi yönetiliyor?” olmalıdır.

Su güvenliğinde yeni dönem: son ürünü değil, sistemi izlemek

Modern su mikrobiyolojisinin yönü giderek buraya doğru ilerliyor. Bir tesisin güvenli olduğunu göstermek için yalnız ayda veya belirli aralıklarla alınan birkaç son ürün örneğinin kültür sonucunun negatif olması artık yeterli bir güvence anlayışı değildir. Kaynak, kaptaj, isale hattı, tanklar, filtreler, dolum nozulları ve üretim çevresi birlikte izlenmeli; sonuçlar zaman içerisinde trend analizine tabi tutulmalıdır. Gerektiğinde klasik kültür yöntemleri ATP, akış sitometrisi ve moleküler yöntemler gibi hızlı teknolojilerle desteklenebilir. Böylece kalite kontrolün temel sorusu: “Bu şişede bakteri var mı?” olmaktan çıkar; “Bu sistemde mikrobiyolojik risk nerede oluşuyor ve daha ürüne ulaşmadan nasıl engellenebilir?” sorusuna dönüşür. Aslında Dünya Sağlık Örgütü’nün 2026’da güncellediği içme suyu kalite rehberinin özünde de benzer bir yaklaşım vardır: havzadan/kaynaktan tüketiciye kadar risk yönetimi ve bağımsız gözetim.

Ozon amaç değil, araçtır

Ozon, doğru kullanıldığında su teknolojisinin en güçlü mikrobiyolojik bariyerlerinden biridir. Ancak ozonu suya sağlık kazandıran bir bileşen gibi sunmak bilimsel açıdan yanlış olurken, ozonsuzluğu başlı başına “daha doğal ve daha sağlıklı” olarak pazarlamak da bilimsel açıdan eksik kalabilir. En sağlıklı yaklaşım, suyun doğal özelliklerini mümkün olduğunca korurken mikrobiyolojik güvenliği de (ozonla ya da ozonsuz) en yüksek düzeyde sağlamaktır. Bazı sularda ve proseslerde bunun önemli araçlarından biri ozon olabilir. Başka bir kaynak ve iyi kontrol edilen bir üretim sisteminde ise ozona ihtiyaç duyulmayabilir. O halde tartışmayı “ozonlu su mu, ozonsuz su mu?” düzeyinden çıkarıp daha doğru bir yere taşınabilir.

Güvenli su; yalnız analiz sonucu uygun çıkan su değil, kaynağından kapağına kadar riskleri bilimsel olarak yönetilmiş sudur.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fikir Turu’nun editöryel politikasını yansıtmayabilir.

Bu yazı ilk kez 20 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.

[1] Kaptaj, yeraltı su kaynaklarını, kaynak çıkış noktalarında (menbada) toplayıp dış etkenlerden koruyarak güvenli bir şekilde su şebekesine veya iletim hatlarına aktarmayı amaçlayan su yapısı ve toplama sistemidir.

Mustafa Altındiş
Mustafa Altındiş
Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Tıbbi Viroloji Bölüm Başkanı. Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun olduktan sonra aynı üniversitede Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji eğitimini tamamlamış, 1999 yılında Afyon Kocatepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji AD’na kurucu öğretim üyesi olarak atanmış, aynı dönemde Sağlık Yüksek Okulu kurucu müdürlüğü yapmıştır. 2005 tarihinde Mikrobiyoloji doçenti olmuş, Macaristan’da ve Avusturya’da misafir öğretim üyesi olarak bulunmuş, İngiltere’de önce York Üniversitesi Health Management School’da ve Leeds Üniversitesi NHS Teaching Hospital’da çalışmalar yapmıştır. 2011 yılında AKU Tıp Fakültesinde Tıbbi mikrobiyoloji profesörlük kadrosuna yükseltilmiştir. 2021 yılında tıbbi viroloji doçenti olmuştur. 2016-2018 yıllarında Sakarya Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi kurucu dekanlığı yapan Altındiş, farklı dönemlerde birkaç kere Sakarya Üniversitesi “Bilim insani” ödülü almıştır. 300 kadar uluslararası, 200’den fazla ulusal makale ile 400’den fazla ulusal/uluslararası bildirisi ve yapmış olduğu 25 kadar mesleki kitap editörlüğü ve dergi editörlükleri bulunmaktadır.

YORUMLAR

Subscribe
Bildir
guest

0 Yorum
Eskiler
En Yeniler Beğenilenler

Son Eklenenler

Ambalajlı sularda ozonlu mu, ozonsuz su mu? Sağlıklı suyun ölçüsü ne?

Ozonlanmış su gerçekten daha mı sağlıklı? Ozon hangi koşullarda gerekli, hangi durumlarda gereksiz olabilir? Doğal mineralli sularda ozon kullanımı ne anlama geliyor? Bromat riski neden önemli? Bir suyun güvenliğini belirleyen asıl ölçüt ozon kullanılıp kullanılmaması mı, yoksa kaynaktan şişeye kadar bütün üretim sürecinin nasıl yönetildiği mi? Prof. Dr. Mustafa Altındiş yazdı.

Su, insan yaşamının vazgeçilmez unsurudur; ancak sağlıklı su yalnızca berrak, kokusuz ve hoş içimli su demek değildir. Bir suyun güvenliğini kaynağının niteliği, mineral ve kimyasal bileşimi, mikrobiyolojik kalitesi, kaptajdan[1] doluma kadar geçirdiği prosesler, ambalajı ve depolama koşulları birlikte belirler. Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel yaklaşımı da su güvenliğini yalnız son üründe yapılan analizlerle değil, kaynaktan tüketiciye kadar uzanan risk temelli bir yönetim sistemi içinde ele almaktadır.

Türkiye’de tüketicinin önünde kaynak suları, içme suları ve doğal mineralli sular başta olmak üzere farklı ambalajlı su seçenekleri bulunmaktadır. Bunların günlük dilde çoğu zaman yalnız “şişe suyu” olarak adlandırılması önemli bir ayrıntıyı görünmez hâle getiriyor: Her ambalajlı su aynı değildir ve her suya uygulanabilecek işlemler de aynı değildir.

Doğal mineralli suyu sıradan içme suyundan ayıran temel özelliklerden biri, belirli mineral tuzları ve eser elementler içeren, kaynağına özgü ve görece kararlı bileşimidir. Codex Alimentarius’da doğal mineralli suyu bu özellikleri üzerinden tanımlar ve uygulanan işlemlerin suya karakterini veren temel mineral bileşenlerini değiştirmemesi gerektiğini belirtir.

Suyun güvenliği şişede başlamaz

Ambalajlı su üretiminde en sık yapılan zihinsel hata, güvenliği yalnız dolumdan hemen önceki suyun analiziyle değerlendirmektir. Oysa mikrobiyolojik güvenlik zinciri çok daha geriden başlar:

Kaynak → kaptaj → isale hattı → depolama → filtrasyon/uygun proses → dolum hattı → kapak ve ambalaj → depolama → tüketici

Bu zincirin herhangi bir noktasındaki biyofilm, uygunsuz tank hijyeni, kontamine olmuş dolum nozulu veya çevresel kontaminasyon son ürünü etkileyebilir. Bu nedenle güçlü bir su güvenliği sistemi yalnız “son ürün temiz mi?” sorusunu değil, “kontaminasyon nerede ortaya çıkabilir ve ortaya çıkmadan nasıl engellenebilir?” sorusunu sorar. Bu yaklaşım özellikle doğal mineralli sularda önemlidir. Çünkü ideal olan, başlangıçta mikrobiyolojik olarak kaliteli bir kaynağın korunması ve bu kalitenin doluma kadar bozulmadan sürdürülmesidir.

Peki, ozon neden kullanılıyor?

Ozon, üç oksijen atomundan oluşan (O₃) son derece güçlü bir oksidandır. Su teknolojilerinde uzun süredir kullanılan önemli bir mikrobiyolojik ve kimyasal bariyerdir.

Uygun şekilde tasarlanmış ozonlama; bakterilerin yanı sıra çeşitli virüs ve protozoonların inaktivasyonunda etkili olabilir. Klorla karşılaştırıldığında bazı mikroorganizmalara karşı oldukça güçlüdür ve kısa temas sürelerinde etkili olabilmektedir. Ayrıca demir, mangan ve sülfür bileşiklerini oksitleyebilir; bazı renk, tat ve koku problemlerinin giderilmesine yardımcı olabilir.

Bu özellikleri nedeniyle ozon, su güvenliği açısından son derece değerli bir teknolojidir. Fakat burada tüketicinin zihnindeki önemli bir kavramı düzeltmek gerekiyor.

“Ozonlu su” aslında ne demektir?

Günlük dilde “ozonlu su-ozonlanmış su” dediğimizde sanki tükettiğimiz şişenin içinde sağlığa yararlı miktarda ozon bulunuyormuş gibi bir algı oluşabiliyor. Oysa ozon kararsızdır ve hızla parçalanır. Dolayısıyla ambalajlı sulardaki asıl mesele çoğunlukla “ozon içmek” değil, üretim prosesinin belirli aşamasında suya ozon uygulanmış olmasıdır. Bu ayrım sağlık iletişimi açısından önemlidir.

Ozonlama bir sağlık takviyesi değildir; bir su işleme ve mikrobiyolojik/oksidatif kontrol teknolojisidir. Bu nedenle “ozonlu su daha sağlıklıdır” şeklindeki genellemenin de “ozonsuz su daha sağlıklıdır” şeklindeki karşı iddianın da tek başına bilimsel karşılığı yoktur. Asıl soru şudur: Bu suyun özelliklerine ve yasal kategorisine göre ozon gerekli midir; gerekiyorsa hangi amaçla, hangi dozda ve hangi kontrol sistemi altında uygulanmaktadır?

Ozonun sağlık açısından asıl değeri: Mikrobiyolojik güvenlik

Ozonun sağlık açısından en önemli yararı, suyun “alkali”, “enerjik” veya başka bir popüler sağlık iddiasına sahip olmasını sağlaması değildir.

Asıl değer patojen mikroorganizmaların inaktivasyonuna katkıda bulunmasıdır.

Güvenli içme suyunun halk sağlığı açısından temel amacı da zaten su kaynaklı enfeksiyonların önlenmesidir. Bu açıdan uygun bir sistem içinde kullanılan ozon güçlü bir güvenlik bariyeri sağlayabilir. EPA değerlendirmelerinde ozonun bakteriler yanında virüsler ve Cryptosporidium ile Giardia gibi dezenfeksiyona daha dirençli organizmalara karşı önemli etkinliği vurgulanmaktadır. Ancak ozonun önemli bir özelliği daha vardır: kalıcı dezenfektan rezidüsü (kalıntı) bırakmaz. Yani su ozonlama aşamasından mikrobiyolojik olarak çok iyi durumda çıksa bile, sonrasında kontamine bir tanktan, biyofilm içeren bir borudan veya hijyeni yetersiz bir dolum nozulundan geçerse yeniden kontamine olabilir. Bu nedenle ozonlama, kötü hijyen uygulamalarının telafisi değildir.

İyi kaynak + iyi proses hijyeni + doğru ozonlama, gerekiyorsa güçlü bir sistemdir.

Kontamine kaynak + su hatlarında mikroorganizma biyofilm tabakası oluşmuş tesis + ozonlama ise güvenli su üretiminin bilimsel karşılığı değildir.

Ozon her su için gerekli midir?

Hayır. Bu nokta özellikle doğal mineralli sular açısından önemlidir. Doğal mineralli suyun değerlerinden biri, kaynağına özgü mineral kompozisyonunun ve doğal karakterinin korunmasıdır. Codex standardı da izin verilen işlemlerin suya karakteristik özelliklerini veren temel mineral bileşenlerini değiştirmemesi gerektiğini belirtmektedir.  Ozon demir, mangan ve kükürt bileşiklerini oksitleyebilir. Normal içme suyu arıtımında bu özellik önemli bir avantaj olabilirken, doğal mineralli sularda suyun özgün fizikokimyasal karakterinin korunması ayrıca dikkate alınmalıdır.

Avrupa Birliği düzenlemelerinde de doğal mineralli sularda ozonla zenginleştirilmiş hava kullanımı, genel bir “suyu dezenfekte etme” yaklaşımı olarak değil; belirli koşullar altında demir, mangan, kükürt ve arsenik bileşiklerinin ayrılması amacıyla düzenlenmiştir. Bu işlemin uygulanması ayrıca etiketleme hükümlerine tabidir. Dolayısıyla “ozonsuz” ifadesi de tek başına bir üstünlük göstergesi değildir. Kaynağı çok iyi korunmuş, mikrobiyolojik kalitesi yüksek, kaptajı güvenli, isale hattı ve tankları biyofilmden korunmuş ve hijyenik olarak valide edilmiş (doğrulanmış) bir sistemde ozona ihtiyaç duyulmaması mümkün olabilir. Buna karşılık riskli bir sistemde sırf “doğallığı korumak” gerekçesiyle gerekli mikrobiyolojik bariyerlerden vazgeçilmesi de doğru değildir.

Ozonun diğer yüzü: bromat

Ozonlama konusunda sağlık açısından üzerinde en fazla durulması gereken konulardan biri bromat oluşumudur. Suyun içerisinde doğal olarak bromür bulunuyorsa ozonlama sırasında gerçekleşen oksidasyon reaksiyonları sonucunda bromat oluşabilir. Oluşan miktar, bromür konsantrasyonunun yanı sıra ozon dozu, pH, alkalinite ve çözünmüş organik karbon gibi özelliklere de bağlıdır. Dünya Sağlık Örgütü bu nedenle ozonlanmış sularda bromatı özel olarak değerlendirmektedir. Dünya Sağlık Örgütü’nun içme suyu için bromat kılavuz değeri 10 µg/L düzeyindedir. ABD EPA’nın maksimum kontaminant seviyesi de 0,010 mg/L, yani 10 µg/L’dir. Uzun süre yüksek düzeylerde maruziyet kanser riski açısından değerlendirilmiştir. Buradan önemli bir sonuç çıkar:

Ozon kullanmak kadar, ozon kullanımını doğru yönetmek de halk sağlığı konusudur.

Ozonlanan bir suda ham suyun bromür düzeyinin bilinmesi, prosesin valide edilmesi ve gerektiğinde son üründe bromatın izlenmesi gerekir.

Ozonlanmış su mu, ozonsuz su mu?

Cevap şaşırtıcı derecede basittir. Tek başına hiçbiri tam tercih nedeni değildir. Bir şişenin üzerinde “ozon uygulanmamıştır” yazması o suyun otomatik olarak daha sağlıklı olduğunu göstermez. Benzer şekilde ozon uygulanmış olması da suya özel bir sağlık kazandırmaz. Dahası sağlık açısından belirleyici olan;

  • kaynağın korunmuş olması,
  • kimyasal ve mineral kompozisyonun uygunluğu,
  • mikrobiyolojik güvenlik,
  • üretim prosesinin kontrolü,
  • tank ve borularda biyofilm oluşmaması,
  • dolum hattı ve ambalaj hijyeni,
  • kullanılan işlemlerin suyun kategorisine ve mevzuata uygunluğu,
  • ozon kullanılıyorsa dozunun ve olası yan ürünlerinin kontrolüdür.

Bu nedenle tüketicinin “ozonlu mu, ozonsuz mu?” sorusundan önce sorması gereken soru: “Bu su kaynaktan şişeye kadar ne kadar iyi yönetiliyor?” olmalıdır.

Su güvenliğinde yeni dönem: son ürünü değil, sistemi izlemek

Modern su mikrobiyolojisinin yönü giderek buraya doğru ilerliyor. Bir tesisin güvenli olduğunu göstermek için yalnız ayda veya belirli aralıklarla alınan birkaç son ürün örneğinin kültür sonucunun negatif olması artık yeterli bir güvence anlayışı değildir. Kaynak, kaptaj, isale hattı, tanklar, filtreler, dolum nozulları ve üretim çevresi birlikte izlenmeli; sonuçlar zaman içerisinde trend analizine tabi tutulmalıdır. Gerektiğinde klasik kültür yöntemleri ATP, akış sitometrisi ve moleküler yöntemler gibi hızlı teknolojilerle desteklenebilir. Böylece kalite kontrolün temel sorusu: “Bu şişede bakteri var mı?” olmaktan çıkar; “Bu sistemde mikrobiyolojik risk nerede oluşuyor ve daha ürüne ulaşmadan nasıl engellenebilir?” sorusuna dönüşür. Aslında Dünya Sağlık Örgütü’nün 2026’da güncellediği içme suyu kalite rehberinin özünde de benzer bir yaklaşım vardır: havzadan/kaynaktan tüketiciye kadar risk yönetimi ve bağımsız gözetim.

Ozon amaç değil, araçtır

Ozon, doğru kullanıldığında su teknolojisinin en güçlü mikrobiyolojik bariyerlerinden biridir. Ancak ozonu suya sağlık kazandıran bir bileşen gibi sunmak bilimsel açıdan yanlış olurken, ozonsuzluğu başlı başına “daha doğal ve daha sağlıklı” olarak pazarlamak da bilimsel açıdan eksik kalabilir. En sağlıklı yaklaşım, suyun doğal özelliklerini mümkün olduğunca korurken mikrobiyolojik güvenliği de (ozonla ya da ozonsuz) en yüksek düzeyde sağlamaktır. Bazı sularda ve proseslerde bunun önemli araçlarından biri ozon olabilir. Başka bir kaynak ve iyi kontrol edilen bir üretim sisteminde ise ozona ihtiyaç duyulmayabilir. O halde tartışmayı “ozonlu su mu, ozonsuz su mu?” düzeyinden çıkarıp daha doğru bir yere taşınabilir.

Güvenli su; yalnız analiz sonucu uygun çıkan su değil, kaynağından kapağına kadar riskleri bilimsel olarak yönetilmiş sudur.

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Fikir Turu’nun editöryel politikasını yansıtmayabilir.

Bu yazı ilk kez 20 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.

[1] Kaptaj, yeraltı su kaynaklarını, kaynak çıkış noktalarında (menbada) toplayıp dış etkenlerden koruyarak güvenli bir şekilde su şebekesine veya iletim hatlarına aktarmayı amaçlayan su yapısı ve toplama sistemidir.

Mustafa Altındiş
Mustafa Altındiş
Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Tıbbi Viroloji Bölüm Başkanı. Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun olduktan sonra aynı üniversitede Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji eğitimini tamamlamış, 1999 yılında Afyon Kocatepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji AD’na kurucu öğretim üyesi olarak atanmış, aynı dönemde Sağlık Yüksek Okulu kurucu müdürlüğü yapmıştır. 2005 tarihinde Mikrobiyoloji doçenti olmuş, Macaristan’da ve Avusturya’da misafir öğretim üyesi olarak bulunmuş, İngiltere’de önce York Üniversitesi Health Management School’da ve Leeds Üniversitesi NHS Teaching Hospital’da çalışmalar yapmıştır. 2011 yılında AKU Tıp Fakültesinde Tıbbi mikrobiyoloji profesörlük kadrosuna yükseltilmiştir. 2021 yılında tıbbi viroloji doçenti olmuştur. 2016-2018 yıllarında Sakarya Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi kurucu dekanlığı yapan Altındiş, farklı dönemlerde birkaç kere Sakarya Üniversitesi “Bilim insani” ödülü almıştır. 300 kadar uluslararası, 200’den fazla ulusal makale ile 400’den fazla ulusal/uluslararası bildirisi ve yapmış olduğu 25 kadar mesleki kitap editörlüğü ve dergi editörlükleri bulunmaktadır.

YORUMLAR

Subscribe
Bildir
guest

0 Yorum
Eskiler
En Yeniler Beğenilenler

Son Eklenenler

0
Would love your thoughts, please comment.x