Gençler değişim istiyor, aşırı sağ iktidara hazırlanıyor

Fransa, Hindistan, Sırbistan ve başka birçok ülkede gençler, yozlaşmış siyasi partilere ve ekonomik eşitsizliğe karşı sokaklara çıkıyor. Bu hareketler liberal demokrasiyi yenileyebilir mi? Yoksa gençlerin değişim talebi, iktidarı ele geçirmek için daha örgütlü davranan aşırı sağın önünü mü açacak?

Fransa, Hindistan, Sırbistan ve diğer birçok ülkede genç protestocular, yozlaşmış ana akım partilere ve ekonomik eşitsizliğe karşı ayaklanarak sokaklara döküldü. Bu hareketleri demokrasinin yeniden yükselişi olarak yorumlayanlar az değil. Ancak çok sayıda kitabın yazarı olan gazeteci ve tarihçi Ian Buruma, Project Syndicate için kaleme aldığı yazıda, liberal demokrasiyi iyileştirmeye yönelik bu çabaların, aşırı sağın iktidarı ele geçirmek için yürüttüğü çok daha örgütlü girişimler tarafından gölgede bırakılabileceğini ileri sürüyor.

Yazıdan öne çıkan bölümleri aktarıyoruz:

“Siyasi isyanlar çoğu zaman dalgalar halinde yayılır. İdeolojiler ve dinî inançlar gibi, protesto hareketleri de sınırları aşarak başkalarına ilham verebilir.

Dünyanın farklı bölgelerinde gençler, farklı gerekçelerle sokaklara çıkıyor. Hindistan’da öğrenciler ve aktivistler tarafından çevrimiçi başlatılan Cockroach Janta Partisi (Hamamböceği Halk Partisi), yükseköğretime giriş sınavlarındaki usulsüzlüklere karşı düzenlediği protestolarla dikkat çekti. Hareket, kısa sürede taleplerini adil seçimler, basın özgürlüğü ve kadın haklarını da kapsayacak biçimde genişletti.

Gençler neden öfkeli?

Sırbistan’da demokratik reform talep eden, belirgin bir lideri bulunmayan öğrenci hareketi, parlamento seçimlerinde giderek otoriterleşen hükümeti devirdi. Fransa, İtalya, Arnavutluk ve Almanya gibi ülkelerde de gençler; yozlaşmış, değişime kapalı ve servet eşitsizliği, yapay zekânın yarattığı riskler, iklim değişikliği ve işsizlik gibi sorunlara çözüm üretemeyen yönetimlere tepki gösteriyor.

Bu hareketlerin ortak noktası, gençlerin kendilerini aldatılmış ve gelecekleri ellerinden alınmış hissetmesi. Pek çoğu, artık anne babalarından daha iyi bir hayat kuramayacaklarına, hatta önceki kuşaklardan daha kötü koşullarda yaşayacaklarına inanıyor. Mevcut siyasi sistemlerin kendilerini hayal kırıklığına uğrattığını düşünüyorlar. Eski İngiltere Başbakanı Gordon Brown’ın ifadesiyle, bugün yargılanan yalnızca hükümetler değil, liberal demokrasinin kendisi.

Sokak hareketleri yeni bir demokrasi kurabilir mi?

En azından Batı Avrupa’da 1960’ların öğrenci protestoları, bugünün gençlerinde görülen öfkeyle karşılaştırıldığında neredeyse masum kalıyor. Mayıs 1968’de Paris sokaklarında yükselen “Hayal gücü iktidara” sloganı, bugün çok daha tehlikeli bir dünyada karşılık bulmakta zorlanırdı.

Yine de Paris’teki şiddet ve yağma olayları, Hindistan’daki polis müdahaleleri ve Arnavutluk’taki sokak çatışmaları arasında umut verici gelişmeler görenler var. İngiliz gazetesi The Guardian, Sırbistan’daki öğrenci hareketinin seçim başarısının ardından ülkede “yeni bir demokrasi türünün” doğmakta olduğunu yazdı. Hareket, ortak bir ideolojiye, parti örgütüne ya da karizmatik lidere değil; daha adil ve daha az yozlaşmış bir toplum arzusuna dayanıyordu. Belki de daha iyi bir demokraside siyasi partilere ihtiyaç kalmayacaktı.

Peki protesto hareketleri liberal demokrasiyi gerçekten iyileştirebilir mi?

Sokaklardan yükselen baskı, zaman zaman somut sonuçlar doğurabiliyor. Sırbistan’da otoriter milliyetçi yönetimin geriletilmesi ve Hindistan’da protestoların ardından eğitim bakanının görevden ayrılması bunun örnekleri. Mayıs 1968’deki Fransız öğrenci hareketi siyaseti kökten değiştiremedi; ancak toplumsal ve cinsel özgürlüklerin genişlemesine katkıda bulundu.

ABD’de 1960’ların protestoları da kamuoyunun Siyah Amerikalıların medeni haklarını desteklemesinde ve Vietnam Savaşı’na karşı çıkmasında etkili oldu. Buna karşılık Occupy Wall Street ve Black Lives Matter[1] gibi daha yakın dönem hareketleri, kalıcı siyasi değişim yaratmakta zorlandı. Çünkü toplumsal taleplerin yasaya ve politikaya dönüşmesi için siyasi partilere ve bu partileri yönlendirecek liderlere ihtiyaç var. ABD’de medeni haklar mücadelesinin önemli kazanımları, Başkan Lyndon B. Johnson’ın Kongre üzerindeki etkisini kullanarak ilgili yasaların kabul edilmesini sağlamasıyla mümkün oldu.

Değişim için neden partilere ihtiyaç var?

Protesto hareketleri hoşnutsuzluğu görünür kılar, insanları ortak idealler etrafında birleştirir. Ancak siyasi müzakere ve uzlaşma konusunda aynı ölçüde başarılı değildir. Siyasi partilerin işlevi tam da burada ortaya çıkar: Partiler yalnızca idealleri değil, farklı toplumsal kesimlerin çıkarlarını da temsil eder.

Partileri, ideallerin önünde duran dağınık, çıkarcı ve yozlaşmış yapılar olarak gören; bu nedenle onları ortadan kaldırmayı amaçlayan hareketler ise çoğu zaman demokratik olmaktan uzaklaşır. Bu hareketlerin savunucuları, ideallerinin demokratik siyasetin gerektirdiği uzlaşmalarla zedelenmesini istemez. Oysa çoğulcu demokrasinin temelinde farklı çıkarların müzakere edilmesi ve uzlaşma bulunur.

Gençlik hareketlerine ilişkin aşırı iyimserliğe karşı bir başka neden de gençlerin kendiliğinden liberal ve özgürlükçü olduğu varsayımı. Oysa genç olmak, demokratik değerleri benimsemeyi garanti etmez. Winston Churchill’e sıkça atfedilen, ancak ona ait olduğu doğrulanmayan bir sözde, “25 yaşında liberal değilsen kalbin yoktur; 35 yaşında muhafazakâr değilsen aklın yoktur” denir. Gerçekte ise genç kuşaklar arasında da otoriter ve aşırı sağ görüşler güçlü destek bulabiliyor. Hitler iktidara geldiğinde henüz 40’lı yaşlarındaydı; Nazi hareketinin önde gelen savunucularının çoğu ondan daha gençti.

Aşırı sağ gençlerin öfkesini nasıl kullanıyor?

Binlerce genç yozlaşmış siyasi partilere ve ekonomik eşitsizliğe karşı protesto ederken, aynı kuşağın başka bir kesimi çok farklı bir siyasi çizgiye yöneliyor. Aşırı sağ partilerin gençlik kolları, radikal fikirlerle yeni destekçiler kazanıyor. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve Fransa’daki aşırı sağın genç liderlerinden Jordan Bardella gibi isimler, eski kuşak aşırılıkçılardan farklı olarak bakımlı, profesyonel ve kamuoyu önünde etkili bir imaj sunuyor.

Bu siyasetçilerin idealleri liberal değil. Ancak onları birçok genç protestocudan ayıran önemli bir özellikleri var: İktidarı istiyor, bunun için örgütleniyor ve siyasi güç elde etmeye çalışıyorlar. Liberal demokrasi gerçekten de ciddi bir sınavdan geçiyor. Fakat sistem için asıl tehlike, sokaklarda protesto eden gençlerden çok, siyasi partileri örgütlemeyi ve iktidara yürümeyi bilen bu cilalı demagoglardan gelebilir. Bugünkü protestoları besleyen ekonomik ve siyasi kaygıları kendi lehlerine kullanırlarsa, gençlerin değişim arzusundan çok daha güçlü siyasi sonuçlar üretebilirler.”

Bu yazı ilk kez 20 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.

Ian Buruma’nın, Project Syndicate’te yayımlanan “Revolts of the Young” başlıklı yazıdan bölümler Mustafa Alkan tarafından çevrildi ve editoryal katkısıyla yayına hazırlandı. Yazının orijinaline aşağıdaki linkten erişebilirsiniz. https://www.project-syndicate.org/commentary/young-people-protests-france-india-serbia-change-effects-on-liberal-democracy-by-ian-buruma-2026-11/english

[1] Occupy Wall Street ve Black Lives Matter: Occupy Wall Street, 2011’de ABD’de ekonomik eşitsizliğe ve finans sisteminin gücüne karşı başlayan toplumsal protesto hareketidir. Black Lives Matter ise 2013’te ABD’de polis şiddetine ve Siyahlara yönelik sistematik ırkçılığa karşı ortaya çıkmış, zamanla uluslararası boyut kazanan bir toplumsal harekettir.

 

Fikir Turu
Fikir Turuhttps://fikirturu.com/
Fikir Turu, yalnızca Türkiye’deki düşünce hayatını değil, dünyanın da ne düşündüğünü, tartıştığını okurlarına aktarmaya çalışıyor. Bu amaçla, İngilizce, Arapça, Rusça, Almanca ve Çince yazılmış önemli makalelerin belli başlı bölümlerini çevirerek, editoryal katkılarla okuruna sunmaya çalışıyor. Her makalenin orijinal metnine ve değerli çevirmen arkadaşlarımızın bilgilerine makalenin alt kısmındaki notlardan ulaşabilirsiniz.

YORUMLAR

Subscribe
Bildir
guest

0 Yorum
Eskiler
En Yeniler Beğenilenler

Son Eklenenler

Gençler değişim istiyor, aşırı sağ iktidara hazırlanıyor

Fransa, Hindistan, Sırbistan ve başka birçok ülkede gençler, yozlaşmış siyasi partilere ve ekonomik eşitsizliğe karşı sokaklara çıkıyor. Bu hareketler liberal demokrasiyi yenileyebilir mi? Yoksa gençlerin değişim talebi, iktidarı ele geçirmek için daha örgütlü davranan aşırı sağın önünü mü açacak?

Fransa, Hindistan, Sırbistan ve diğer birçok ülkede genç protestocular, yozlaşmış ana akım partilere ve ekonomik eşitsizliğe karşı ayaklanarak sokaklara döküldü. Bu hareketleri demokrasinin yeniden yükselişi olarak yorumlayanlar az değil. Ancak çok sayıda kitabın yazarı olan gazeteci ve tarihçi Ian Buruma, Project Syndicate için kaleme aldığı yazıda, liberal demokrasiyi iyileştirmeye yönelik bu çabaların, aşırı sağın iktidarı ele geçirmek için yürüttüğü çok daha örgütlü girişimler tarafından gölgede bırakılabileceğini ileri sürüyor.

Yazıdan öne çıkan bölümleri aktarıyoruz:

“Siyasi isyanlar çoğu zaman dalgalar halinde yayılır. İdeolojiler ve dinî inançlar gibi, protesto hareketleri de sınırları aşarak başkalarına ilham verebilir.

Dünyanın farklı bölgelerinde gençler, farklı gerekçelerle sokaklara çıkıyor. Hindistan’da öğrenciler ve aktivistler tarafından çevrimiçi başlatılan Cockroach Janta Partisi (Hamamböceği Halk Partisi), yükseköğretime giriş sınavlarındaki usulsüzlüklere karşı düzenlediği protestolarla dikkat çekti. Hareket, kısa sürede taleplerini adil seçimler, basın özgürlüğü ve kadın haklarını da kapsayacak biçimde genişletti.

Gençler neden öfkeli?

Sırbistan’da demokratik reform talep eden, belirgin bir lideri bulunmayan öğrenci hareketi, parlamento seçimlerinde giderek otoriterleşen hükümeti devirdi. Fransa, İtalya, Arnavutluk ve Almanya gibi ülkelerde de gençler; yozlaşmış, değişime kapalı ve servet eşitsizliği, yapay zekânın yarattığı riskler, iklim değişikliği ve işsizlik gibi sorunlara çözüm üretemeyen yönetimlere tepki gösteriyor.

Bu hareketlerin ortak noktası, gençlerin kendilerini aldatılmış ve gelecekleri ellerinden alınmış hissetmesi. Pek çoğu, artık anne babalarından daha iyi bir hayat kuramayacaklarına, hatta önceki kuşaklardan daha kötü koşullarda yaşayacaklarına inanıyor. Mevcut siyasi sistemlerin kendilerini hayal kırıklığına uğrattığını düşünüyorlar. Eski İngiltere Başbakanı Gordon Brown’ın ifadesiyle, bugün yargılanan yalnızca hükümetler değil, liberal demokrasinin kendisi.

Sokak hareketleri yeni bir demokrasi kurabilir mi?

En azından Batı Avrupa’da 1960’ların öğrenci protestoları, bugünün gençlerinde görülen öfkeyle karşılaştırıldığında neredeyse masum kalıyor. Mayıs 1968’de Paris sokaklarında yükselen “Hayal gücü iktidara” sloganı, bugün çok daha tehlikeli bir dünyada karşılık bulmakta zorlanırdı.

Yine de Paris’teki şiddet ve yağma olayları, Hindistan’daki polis müdahaleleri ve Arnavutluk’taki sokak çatışmaları arasında umut verici gelişmeler görenler var. İngiliz gazetesi The Guardian, Sırbistan’daki öğrenci hareketinin seçim başarısının ardından ülkede “yeni bir demokrasi türünün” doğmakta olduğunu yazdı. Hareket, ortak bir ideolojiye, parti örgütüne ya da karizmatik lidere değil; daha adil ve daha az yozlaşmış bir toplum arzusuna dayanıyordu. Belki de daha iyi bir demokraside siyasi partilere ihtiyaç kalmayacaktı.

Peki protesto hareketleri liberal demokrasiyi gerçekten iyileştirebilir mi?

Sokaklardan yükselen baskı, zaman zaman somut sonuçlar doğurabiliyor. Sırbistan’da otoriter milliyetçi yönetimin geriletilmesi ve Hindistan’da protestoların ardından eğitim bakanının görevden ayrılması bunun örnekleri. Mayıs 1968’deki Fransız öğrenci hareketi siyaseti kökten değiştiremedi; ancak toplumsal ve cinsel özgürlüklerin genişlemesine katkıda bulundu.

ABD’de 1960’ların protestoları da kamuoyunun Siyah Amerikalıların medeni haklarını desteklemesinde ve Vietnam Savaşı’na karşı çıkmasında etkili oldu. Buna karşılık Occupy Wall Street ve Black Lives Matter[1] gibi daha yakın dönem hareketleri, kalıcı siyasi değişim yaratmakta zorlandı. Çünkü toplumsal taleplerin yasaya ve politikaya dönüşmesi için siyasi partilere ve bu partileri yönlendirecek liderlere ihtiyaç var. ABD’de medeni haklar mücadelesinin önemli kazanımları, Başkan Lyndon B. Johnson’ın Kongre üzerindeki etkisini kullanarak ilgili yasaların kabul edilmesini sağlamasıyla mümkün oldu.

Değişim için neden partilere ihtiyaç var?

Protesto hareketleri hoşnutsuzluğu görünür kılar, insanları ortak idealler etrafında birleştirir. Ancak siyasi müzakere ve uzlaşma konusunda aynı ölçüde başarılı değildir. Siyasi partilerin işlevi tam da burada ortaya çıkar: Partiler yalnızca idealleri değil, farklı toplumsal kesimlerin çıkarlarını da temsil eder.

Partileri, ideallerin önünde duran dağınık, çıkarcı ve yozlaşmış yapılar olarak gören; bu nedenle onları ortadan kaldırmayı amaçlayan hareketler ise çoğu zaman demokratik olmaktan uzaklaşır. Bu hareketlerin savunucuları, ideallerinin demokratik siyasetin gerektirdiği uzlaşmalarla zedelenmesini istemez. Oysa çoğulcu demokrasinin temelinde farklı çıkarların müzakere edilmesi ve uzlaşma bulunur.

Gençlik hareketlerine ilişkin aşırı iyimserliğe karşı bir başka neden de gençlerin kendiliğinden liberal ve özgürlükçü olduğu varsayımı. Oysa genç olmak, demokratik değerleri benimsemeyi garanti etmez. Winston Churchill’e sıkça atfedilen, ancak ona ait olduğu doğrulanmayan bir sözde, “25 yaşında liberal değilsen kalbin yoktur; 35 yaşında muhafazakâr değilsen aklın yoktur” denir. Gerçekte ise genç kuşaklar arasında da otoriter ve aşırı sağ görüşler güçlü destek bulabiliyor. Hitler iktidara geldiğinde henüz 40’lı yaşlarındaydı; Nazi hareketinin önde gelen savunucularının çoğu ondan daha gençti.

Aşırı sağ gençlerin öfkesini nasıl kullanıyor?

Binlerce genç yozlaşmış siyasi partilere ve ekonomik eşitsizliğe karşı protesto ederken, aynı kuşağın başka bir kesimi çok farklı bir siyasi çizgiye yöneliyor. Aşırı sağ partilerin gençlik kolları, radikal fikirlerle yeni destekçiler kazanıyor. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve Fransa’daki aşırı sağın genç liderlerinden Jordan Bardella gibi isimler, eski kuşak aşırılıkçılardan farklı olarak bakımlı, profesyonel ve kamuoyu önünde etkili bir imaj sunuyor.

Bu siyasetçilerin idealleri liberal değil. Ancak onları birçok genç protestocudan ayıran önemli bir özellikleri var: İktidarı istiyor, bunun için örgütleniyor ve siyasi güç elde etmeye çalışıyorlar. Liberal demokrasi gerçekten de ciddi bir sınavdan geçiyor. Fakat sistem için asıl tehlike, sokaklarda protesto eden gençlerden çok, siyasi partileri örgütlemeyi ve iktidara yürümeyi bilen bu cilalı demagoglardan gelebilir. Bugünkü protestoları besleyen ekonomik ve siyasi kaygıları kendi lehlerine kullanırlarsa, gençlerin değişim arzusundan çok daha güçlü siyasi sonuçlar üretebilirler.”

Bu yazı ilk kez 20 Kasım 2026’da yayımlanmıştır.

Ian Buruma’nın, Project Syndicate’te yayımlanan “Revolts of the Young” başlıklı yazıdan bölümler Mustafa Alkan tarafından çevrildi ve editoryal katkısıyla yayına hazırlandı. Yazının orijinaline aşağıdaki linkten erişebilirsiniz. https://www.project-syndicate.org/commentary/young-people-protests-france-india-serbia-change-effects-on-liberal-democracy-by-ian-buruma-2026-11/english

[1] Occupy Wall Street ve Black Lives Matter: Occupy Wall Street, 2011’de ABD’de ekonomik eşitsizliğe ve finans sisteminin gücüne karşı başlayan toplumsal protesto hareketidir. Black Lives Matter ise 2013’te ABD’de polis şiddetine ve Siyahlara yönelik sistematik ırkçılığa karşı ortaya çıkmış, zamanla uluslararası boyut kazanan bir toplumsal harekettir.

 

Fikir Turu
Fikir Turuhttps://fikirturu.com/
Fikir Turu, yalnızca Türkiye’deki düşünce hayatını değil, dünyanın da ne düşündüğünü, tartıştığını okurlarına aktarmaya çalışıyor. Bu amaçla, İngilizce, Arapça, Rusça, Almanca ve Çince yazılmış önemli makalelerin belli başlı bölümlerini çevirerek, editoryal katkılarla okuruna sunmaya çalışıyor. Her makalenin orijinal metnine ve değerli çevirmen arkadaşlarımızın bilgilerine makalenin alt kısmındaki notlardan ulaşabilirsiniz.

YORUMLAR

Subscribe
Bildir
guest

0 Yorum
Eskiler
En Yeniler Beğenilenler

Son Eklenenler

0
Would love your thoughts, please comment.x